۲۲۰۸۹۷۵۸ – ۰۲۱-۲۲۰۷۹۶۲۴
تهران، سعادت آباد، میدان کاج، ابتدای سرو شرقی، پلاک 78، ساختمان سعادت، واحد 4
مدت زمان مطالعه ۱۷ دقیقه

عفونت گوش


شناخت آناتومی گوش

گوش به ۳ قسمت گوش خارجی، گوش میانی و گوش داخلی تقسیم می شود.

گوش خارجی

شامل لاله گوش که یک حالت غضروفی دارد.
بافت گوشتی به نام لوبول گوش
کانال گوش که از یک قسمت غضروفی که با حرکت دادن گوش حرکت می کند و یک قسمت استخوانی که ادامه آن در استخوان جمجمه است تشکیل شده است و تا پرده گوش ( پرده صماخ ) که انتهای کانال گوش خارجی را تشکیل می دهد شامل می شود.

آناتومی گوش
آناتومی گوش

گوش میانی

گوش میانی از قسمت داخل پرده گوش و حفره گوش میانی تشکیل می شود که مشابه یک اتاق است که در سمت بیرون آن پرده صماخ قرار گرفته است که شبیه یک پنجره برای ورود صدا است و در قسمت روبروی آن یک مسیری به نام شیپور استاش که به پشت بینی وصل است و در خلف این قسمت یک حفره شبیه کندو قرار گرفته است که به آن حفره ماستوئید گفته می شود و قسمت دیواره داخلی آن که قسمت اصلی آن است به گوش داخلی وصل می شود و در این حفره ۳ استخوانچه به نام های استخوانچه رکابی،استخوانچه سندانی و استخوانچه چکشی قرار گرفته است.
این ۳ تا استخوانچه باعث تقویت شنوایی می شوند و کمک می کنند که ما شنوایی بهتری داشته باشیم.

گوش داخلی

گوش داخلی شامل قسمت تعادلی و قسمت شنوایی حلزون گوش که یک قسمت برای تعادل و یک قسمت برای شنیدن کاربرد دارد که در ادامه عصب شنوایی و عصب تعادلی وصل می شود و به مغز می رسد.

کاهش شنوایی

صدا ممکن است از هرجایی پشت سر،روبرو،کناره به گوش انسان برسد و طبیعتا چون انسان دو تا گوش با دو زاویه مختلف با یک مقدار فاصله از یکدیگر دارد صدا با فاصله بسیار کمی به هردو گوش می رسد و یک گوش بر اساس میزان فاصله سریعتر صدا را دریافت می کند و این امر باعث می شود که ما در زمان که شنوایی نرمال داریم جهت صدا را بخوبی تشخیص دهیم.
طبیعتا اگر یک گوش داشتیم برای تشخیص جهت صدا مقداری با مشکل مواجه می شدیم شاید در این حالت به تدریج و کم کم فرد بتواند بر اساس شدت صدا حدس بزند که صدا از کدام سمت است ولی در صورتی که دقیق صدا از پشت سر باشد فرد بخوبی متوجه جهت صدا نمی شود.
زاویه گوش با سر کمک می کند که یک مقداری صداها را از کنار و جلو بهتر بشنویم همچنین شکل خاصی که گوشی خارجی دارد به تقویت صدا در حد ۶ درصد کمک می کند. طبیعتا حتی اگر شخصی لاله گوش هم نداشته باشد یک سوراخ داشته باشد خیلی متوجه کاهش شنوایی نمی شود و شنوایی وی قابل قبول خواهد بود.
برخی از نوزادان از زمان تولد لاله گوش ندارند که در این حالت اگر سوراخ گوش بوجود آمده باشد مشکلی خاصی بوجود نمی آید ولی معمولا تشکیل نشدن لاله گوش همراه با عدم تشکیل کل مجرای گوش خارجی است که اگر در بررسی ها حلزون گوش و شنوایی عصب گوش سالم باشد و سلول و استخوانچه ها به اندازه لازم شکل گرفته باشد در آینده می شود برای آن برنامه ریزی هایی کرد ولی در صورتی که استخوانچه های گوش و عصب شنوایی کامل شکل نگرفته باشد شاید نتوان کار بسیار زیادی انجام داد. در صورتی که سمت مقابل سالم باشد ما فرد را تقریبا بدون مشکل می دانیم و می تواند زندگی عادی خود را داشته باشد.
علت های مختلفی مانند جرم گوش، وارد شدن یک جسم خارجی به داخل گوش، وارد شدن یک ضربه سنگین به گوش و جمع شدن خون در داخل گوش می تواند موجب شود که مجرای گوش مسدود شود و در مسیر انتقال صدا اختلالاتی ایجاد شود که فرد در این حالت با کاهش شنوایی روبرو می شود. کاهش شنوایی حداکثر می تواند بین ۲۰ تا ۲۵ درصد باشد ولی ممکن است فرد آن را بیشتر احساس کند ولی تقریبا در این حالت نزدیک به ۲۰ درصد افت شنوایی داریم. در مواردی که بر اثر آسیبی پرده گوش پاره شود افت شنوایی به گوش میانی مرتبت می شود.

آناتومی پرده گوش
آناتومی پرده گوش

چگونه صدا به داخل گوش می رسد؟

پرده گوش با برخورد صدا حرکت ارتعاشی ایجاد می کند و این حرکت ارتعاشی به استخوانچه ها منتقل می شود و استخوانچه ها این صدا را تقویت می کنند و به یک دریچه کوچک بنام دریچه بیضی ‌که ورودی گوش داخلی است می رسانند طبیعتا از آنجایی که صماخ نسبت به پرده دریچه بیضی بزرگ تر است این تغییر سطح خودش کمک می کند که صدا بهتر منتقل شود و شدت بهتری داشته باشد و از یک سمت دیگر استخوانچه ها بعنوان یک اهرم این صدا را تقویت می کنند.
وقی که دریچه بیضی که ورودی گوش داخلی است شروع به ارتعاش می کند مایع گوش داخلی که در همان مسیر است شروع به حرکت می کند و در این حالت غشای پایه و سلول های مویی داخل گوش نیز حرکت می کنند و این حرکت کردن ایجاد یک سری تحریکاتی می کند و این تحرکات ایجاد یک پالس می کند که این پالس ها به قسمت عصب شنوایی و بعدا به قسمت های مختلف مغز و عصب شنوایی منتقل می شود و فرد می تواند بشنود.
همان طور که در قسمت قبل گفته شده بود هر جا که اختلالی در مسیر شنوایی ایجاد شود فرد دچار افت شنوایی می شود.

کاهش شنوایی ناشی از پارگی پرده گوش

پارگی پرده گوش می تواند در اثر وارد شدن ضربه رخ دهد که در صورتی این پارگی خفیف باشد نیاز به ترمیم ندارد و خود به خود ترمیم می شود.
کاهش شنوایی در اثر مشکلات بوجود آمده در مخاط گوش میانی:

عفونت های مکرر مخاط گوش میانی

آسیب های وارد شده به استخوانچه های گوش میانی ( در رفتگی استخوانچه های گوش بدلیل وارد شدن ضربه ، خورده شدن استخوانچه ها بعلت بیماری ها خاص، یا بعلت تومور های گوش میانی که در این حالت از روش های درمانی مخصوصی استفاده می شود که در این درمان باید پرده را اصلاح نمود و ارتباط زنجیره استخوانی را برقرار کرد بطوری که ارتباط پرده به وسیله استخوانچه ها یا پروتز های خاصی ایجاد شود، جراحی بازسازی زنجیره استخواچه ها و بازسازی پرده جزو این جراحی ها محسوب می شود .)
کاهش شنوایی ناشی از آسیب های وارده شده به گوش داخلی
آسیب های گوش داخلی می توان بصورت مادرزادی یا اینکه ناشی از پیر گوشی در افراد مسن یا ناشی از سرو صدا در محیط های شلوغ باشد در افرادی که مشاغل خاصی دارند آسیب های وارد شده به گوش بسیار زیاد است.
همچنین آسیب های وارده شده به گوش داخلی می تواند ناشی از مصرف برخی از داروها باشد و علل های مختلفی باعث شود که سلول های عصبی گوش داخلی حلزون گوش دچار تخریب شوند و به اندازه کافی صدا علی رغم اینکه پرده و استخوانچه ها سالم است و حرکت مواج به گوش داخلی می رسد و از دریچه بیضی می گذرد و سلول های مویی حرکت می کنند صدا کیفیت مناسبی نداشته باشد و فرد دچار افت شنوایی شود. در مواردی این افت شنوایی حسی عصبی گوش داخلی بدون علت خاصی و ناگهانی رخ می دهد که در صورت مراجعه بموقع می توان به درمان مناسب امیدوار بود.
طبیعتا قسمت های کاهش شنوایی مجرای گوش یک مقداری قابل اصلاح است و برداشتن و باز کردن مجرا که به هر علتی جرم گرفته شده است یا ضایعه ای در آن قرار گرفته است با برداشتن آن ضایعه می توان به شنوایی بهتر کمک کرد.
در صورتی که در پرده گوش آسیب بسیار شدیدی وارد شود و استخوانچه ها آسیب ببینند یک مقدار دستکاری ها محدود می شود و درصورتی که شدت افت شنوایی عمیق و زیاد باشد و این افت شنوایی دو طرفه باشد باید کاشت حلزون صورت گیرد ولی در سنین بالا که افت شنوایی خیلی عمیق نیست توصیه بیشتر استفاده از سیستم های تقویت شنوایی مثل سمعک است. سمعک ها برای انواع دیگر کاهش شنوایی هم مورد استفاده قرار می گیرند و شاید در آن افراد تاثیر بیشتری داشته باشد ولی بدلیل اینکه روش های دایمی تر و موثری برای درمان وجود دارد معمولا توصیه اول سمعک نیست مگر در افراد خاص.

عفونت گوش میانی
عفونت گوش میانی

عفونت گوش

عفونت گوش به دو نوع حاد یا مزمن تقسیم بندی می شود
در عفونت گوش خارجی، هر نوع دستکاری، التهاب، خارش و وارد کردن وسیله خارجی باعث تحریک مجرای گوش و ایجاد التهاب و عفونت می شود افرادی که در محیط های گرمسیر هستند و عرق زیادی می کنند یا استخر زیاد می روند بدلیل رطوبت در محیط می توانند دچار عفونت های مکرر گوش خارجی شوند درمان این موارد تمیز کردن گوش همراه با مصرف یک سری داروهای آنتی بیوتیکی و ضد التهابی است که معمولا این دارو ها بصورت قطره ای و موضعی هستند که التهاب و عفونت ناحیه مورد نظر را کاهش دهند مصرف ضد التهاب و آنتی بیوتیکی های خوراکی برای درمان عفونت گوش خارجی زیاد موثر نمی باشد زیرا با مصرف خوراکی این داروها درصد کمی توسط گوش جذب می شود و درمان بطور کامل صورت نمی گیرد . در مواردی که التهاب شدت داشته باشد نیاز است که همزمان درمان سیستمیک یا خوراکی هم برای بیمار در نظر گرفته شود. تمیز کردن گوش، ساکشن کردن و خارج کردن ترشحات و چندین بار تکرار کردن تا بهبودی کامل باید صورت گیرد.
در موارد مزمن باید عامل تحریکی مزمن حذف شده و درمان طولانی ونگهدارنده را مد نظر قرار داد.

عفونت گوش میانی

عفونت زمانی حاد است که فرد بدنبال سرما خوردگی دچار گرفتگی گوش،ترشح و درد می شود. عفونت حاد به عفونتی گفته می شود که معمولا بدنبال سرما خوردگی یا هر نوع انسدادی در بینی ایجاد می شود و که ممکن است گاهی بدون درمان هم خود به خود خوب شود .
در موارد شدید ممکن است پرده گوش پاره شود و ترشحات از گوش خارج شود که با درمان بیماری سینوزیت یا سرما خوردگی پرده ترمیم خواهد شد.
در مواردی که این عفونت طولانی شود، مخاط گوش میانی دچار تغییراتی غیر قابل برگشت می شوند که دیگر پارگی پرده ترمیم نمی شود و کم کم ترشحات دایمی با هر نوع تحریکی از گوش خارج می شوند که به آن عفونت مزمن گفته می شود .عفونت مزمن گوش میانی را باید حتما درمان جراحی کرد و درمان دارویی بصورت خوراکی و موضعی پاسخ گو نیست. هرچند برای کاهش التهاب و آماده شدن فرد برای جراحی ممکن است از قطره های موضعی استفاده شود. درمان با جراحی بر اساس شدت بیماری، وضعیت بیمار و زمانی که گوش آماده جراحی باشد انجام می شود. جراحی به منظور اصلاح ترمیم پرده گوش و رفع عفونت و کاهش خطر عوارض تداوم بیماری و نهایتا بهبود شنوایی یا امکان استفاده آتی از سمعک صورت می گیرد.

در جراحی از برش پشت گوش، جلوی گوش یا داخل کانال گوش به روش های مختلفی استفاده می شود همزمان درصورت نیاز در همان مرحله بازسازی زنجیره استخوانچه ای نیز انجام می شود. گاهی بازسازی در مرحله دوم بعد از کاهش عفونت انجام می شود. هدف جراحی گوش جلوگیری از عوارض است یعنی عفونت گوش ممکن است به عصب صورت یا استخوانچه های گوش یا به مغز بیمار آسیب بزند بنابرین اول باید جلوی عوارض را گرفت و در مرحله بعد ترمیم پرده گوش صورت گیرد که فرد در حمام رفتن و استخر رفتن مشکلی نداشته باشد و هدف آخر جراحی که مهم هم می باشد، درمان کاهش افت شنوایی است.

عفونت گوش داخلی

این مورد ناشایع می باشد ولی زمانی که گوش داخلی دچار عفونت شود شنوایی کامل از بین می رود و متاسفانه درمان موثری ندارد، فقط باید از گسترش عفونت به سمت مغز پیشگیری نمود. در مواردی می تواند کاملا تا مدتها مشخص نشود و فرد بعلت شنوایی سالم یک سمت توجهی به ان نداشته باشد مثل أوریون و بیماریهای ویروسی دیگر. ولی موارد حاد غالبا با سرگیجه شدید نیز همراه می باشد که باید مورد توجه قرار گیرد. در موارد حاد که گاهی می توان با کاشت حلزون اقدام درمانی جهت بازتوانی شنوایی صورت گیرد.

عفونت های مزمن گوش

مراجعه بیمار با علت عفونت مزمن گوش یکی از دلایل شایع مراجع به دکتر مطب صالح محبی می باشد، در ادامه به بررسی این موضوع می پردازیم .
عفونت های گوش از شایع ترین عفونت هایی است، که دیده می شود . این عفونت در هر سنین رخ می دهد، از سنین پایین تا سنین خیلی بالا تر متفاوت است و به اشکال مختلف دیده می شوند .

عفونت های مزمن گوش

عفونت هایی هستند که از زمان بروز آن ها زمان زیادی می گذرد و به نوعی می توان گفت، عفونت های قدیمی هستند ، در این موارد بیمار با تغییر مخاط مواجه می شود و باید هر چه سریعتر درمانی برای از بین بردن مخاط آلوده انتخاب کرد، تا آلودگی و عفونت گوش برطرف شود .

صحبت های دکتر صالح محبی درباره عفونت مزمن گوش

علائم عفونت گوش

معمولا تظاهر این بیماران عفونت های فعال گوش می باشد، همچنین ممکن است کاهش شنوایی مشخصی در شخص دیده شده باشد و در زمان معاینه پزشک متخصص ،پرده گوش را همره با تغییرات قابل ملاحظه ای مشاهده می کنند .

علت عفونت های مزمن گوش

ممکن است عفونت گوش تنها به دلیل یک ضربه قدیمی رخ داده باشد.
حتی سرماخوردگی و عفونت های حاد که تحت درمان مناسب قرار نگرفته اند، سبب پارگی پرده گوش شده است، در نتیجه گوش محافظت خوبی با ناحیه خارج ندارد و به راحتی آب به آن نفوذ می کند، که می تواند از دلایل عفونت گوش شناخته شوند .
در این شرایط به چند علت توصیه به درمان می شود، از جمله این موارد :
عدم وجود پرده گوش، سبب نفوذ آب می شود.در صورتی که پرده گوش با مشکل مواجه باشد، در زمان استحمام و استخر با مشکل مواجه می شود .
درصد شنوایی فرد بعد از درمان تا حد بسیار قابل توجهی بهبود پیدا می کند .

درمان عفونت مزمن گوش

در این بیماران مصرف قطره، دارو های خوراکی و موضعی اثری ندارد، و تنها برای برطرف کردن حالت چرکی و عفونی گوش تجویز می گردد .
برای درمان عفونت های مزمن گوش جراحی بهترین روش است، کاری که در طی جراحی انجام می شود اینگونه است که، مخاط غیر قابل برگشت که عفونت مزمن باعث آن شده است باید حذف شود ، همچنین در موارد شدید تر ممکن است استخوان هایی نیز درگیرعفونت شده باشند، که در این موارد استخوان ها تا حدی که عفونت به طور کامل برداشته شود، تراشیده می شود .
در برخی از موارد نیز نیاز به بازسازی استخوان ها می باشد، تا بتوان درصد شنوایی فرد را بهبود ببخشیم .باید روند جراحی به گونه ای باشد تا ارتباط میان گوش میانی و خارجی برطرف شود، تا بتوان درصد شنوایی فرد را بهبود ببخشیم تا عفونت به راحتی رخ ندهد .
در افراد مسن تر که نیاز به استفاده از سمعک دارند و عفونت مزمن گوش در آن ها دیده می شود، استفاده از سمعک غیر ممکن است، این افراد می توانند با کمک جراحی به راحتی از سمعک استفاده کنند .

کلستئاتوم ‌چیست؟

گوش و عجایب آن، از قدیم گفتن دیوار موش داره، موشم گوش داره! همین ضرب المثل اهمیت عضوی ازبدن یا همان گوش را به ما می رساندکه باید از آن به نحو احسن استفاده کنیم و برای شنیدن اخبار و گزارش بیهوده انرژی خود را صرف نکنیم. گوش عضوی ارزشمند است که اگر از این نعمت تبرخوردار نباشید تا به میزان کمی توانایی شنیدن داشته باشید ممکن است از نظر روحی و جسمی بسیارآسیب پذیر شوید. از آن طرف ماجرا وقتی گوش حساسی داشته باشید و تا حدی که ریز ترین صدا ها را دقیق بشنوید می تواند موجبات آزار و اذیت تان را فراهم کند. پس چه خوب است از هر چیزی به میزان تعادل آن برخوردار باشیم تا صدمه نبینیم.
گوش ها به دلیل حساسیت بالایی که از نظر بهداشتی دارند بیشتر از دیگر اعضای بدن مستعد آلودگی، عفونت و دیگر عارضه ها است. کلستئاتوم هم نام یکی از همین عارضه های ناگواری گوشی است که می تواند کام زندگی را برایمان تلخ کند. در این مقاله کلستئاتوم را شرح می دهیم تا بیشتر با آن آشنا شوید و اگر عارضه ای این چنینی دارید به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

کلستئاتوم چیست؟

سلول های پوستی در پشت یا میانه گوش شروع به رشد غیر طبیعی و بی سابقه ای می کنند که منجربه ایجاد یک توده پوستی خوش خیم می شود که هر روز میتواند برزگ و بزرگ تر شود تا درمان شود. عفونت های پیاپی گوش می تواند در رشد این توده کمک کننده باشند. این توده می تواند بر قوه شنوایی و کارکرد ماهیچه های صورت تاثیرات منفی و مخربی بر جای بگذارد. که علت های متعددی دارد که باعث رشد سلول های می شود. در مطالب بعدی به برخی از آن علت ها اشاره می کنیم .
کلستئاتوم، یک توده پوستی بزرگ، خوش خیم، غیر سرطانی است که به نوبه خود می تواند چرخه زندگی انسان را از کار بیاندازد.

کلستئاتوم در کودکان

در موارد بسیار نادر ، ممکن است کودک مبتلا به کلستاتاتوم متولد شود. یک نقص مادرزادی تلقی می شود. کلستئاتوم مادرزادی می تواند در قسمت میانی یا دیگر مناطق گوش ایجاد شود.
در مواردی که کودکان عفونت گوش را بطور مکرر در اوایل زندگی خود تجربه می کنند، این عارضه رخ می دهد.

علت بروز چنین عارضه در گوش چیست؟

۱. می تواند به صورت مادرزادی از بدو تولد همراه با کودک رشد کند.
۲. عفونت های مزمن و درمان نشده گوش
۳. عفونت های سینوسی
۴. سرماخوردگی
۵. آلرژی
۶. اگر یکی از اجزای گوش به درستی کار نکند، ممکن است خلاء جزئی در میانه گوش ایجاد شود. همین امر ممکن است باعث شود قسمتی از پرده گوش به گوش میانی کشیده شود و کیست ایجاد شود که به کلستاتاتوما تبدیل شود. سپس با سلول های مرده پوست که روی هم انباشته شده اند، مایعات و سایر مواد زاید داخل گوش، این کیست تبدیل به تومور شده و از این مواد پر می شود.

علائم ابتلا به کلستئاتوم

کلستاتاتوما معمولاً نشانه های خفیفی دارند، در حالی که بزرگ تر می شوند می توانند علائم بیشتری از خود بروز دهند.
در ابتدا ممکن است گوش آسیب دیده مایع ناخوشایندی را به بیرون ترشح کند. با بزرگ شدن کیست ، احساس فشار در گوش ایجاد شود که درد و ناراحتی در گوش یا پشت گوش را به همراه دارد. فشار کیست در حال رشد حتی ممکن است باعث کاهش شنوایی در گوش آسیب دیده شود.

عوارض احتمالی کلستئاتوم در صورت عدم درمان

در صورت عدم درمان ، کلستئاتوم بزرگتر می شود و عوارضی از خفیف تا شدید را بروز می دهند.
سلول های مرده پوستی که در گوش جمع می شوند ، یک محیط ایده آل برای رشد باکتری ها و قارچ ها ایجاد می کنند. این بدان معنی است که کیست می تواند آلوده شده و باعث التهاب گوش شود.
با گذشت زمان ، کلستئاتوم نیز ممکن است به پرده گوش ، استخوان های داخل گوش ، استخوان های نزدیک مغز و اعصاب صورت، آسیب برساند. اگر استخوان های داخل گوش شکسته شوند ، افت شنوایی دائمی ممکن است رخ دهد.
سایر عوارض احتمالی عبارتند از:
عفونت مزمن گوش
تورم داخل گوش
فلج شدن عضلات صورت
مننژیت، یک عفونت مغزی خطرناک است.

چگونه کلستاتاتوم تشخیص داده می شود؟

برای تعیین اینکه آیا شما کلستاتاتوما دارید ، پزشک با استفاده از اتوسکوپ قسمت داخلی گوش شما را معاینه می کند. این وسیله پزشکی به پزشک کمک می کند، تا سلول های پوستی روی هم انباشته یا توده بزرگی از رگ های خونی در گوش را مشاهده کنند. در صورت عدم وجود علائم واضح از کلستاتوم، آزمایش و تصویر برداری های مانند: سی تی اسکن تجویز می شود.

درمان کلستئاتوم و عفونت گوش

به طور کلی ، تنها راه برای درمان کلستاتاتوم، برداشتن آن با استفاده جراحی است. برای جلوگیری از عوارضی که در صورت بزرگ تر شدن ایجاد می شود، باید تومور حذف شود. زیرا کلستاتاتوم به طور طبیعی از بین نمی روند و معمولاً به رشد خود ادامه می دهند و مشکلات دیگری ایجاد می کنند.
پس از تشخیص کلستئاتوم ، مصرف دارو های آنتی بیوتیکی شروع می شود ، قطره گوش و موادی شوینده گوش برای پاکسازی کیست آلوده و التهاب ناشی از آن تجویز می شودو درآخر جراحی پس از طی این مراحل صورت می گیرد، جراحی آن یک عمل سرپایی است. و نیازی به اقامت در بیمارستان نیست.

نتیجه گیری

در آخر این که در صورت بروز هر یک از این علائم بایدبه سرعت به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کرده و برای درمان به جراح گوش رجوع کنید تا شما را از این عارضه نجات دهد.

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: ۱ میانگین: ۳]
دکتر صالح محبی

دکتر صالح محبی

فلوشیپ جراحی قاعده جمجمه از آلمان
فلوشیپ فوق تخصصی جراحی قاعده جمجمه و سرطان (مرکز پزشکی هانوفر MHHو مرکز علوم اعصاب هانوفر INI)
هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران از سال ۱۳۹۵
دکترای تخصصی علوم اعصاب بالینی (PhD)- دانشگاه علوم پزشکی تهران (پروژه مشترک ایران- آلمان)
مدرک برد تخصصی گوش حلق بینی-جراحی سر و گردن از دانشگاه علوم پزشکی ایران ۱۳۸۲-۱۳۸۶
برچسب ها:
مقالات مرتبط
پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

۰ دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *