چگونه از علائم آلرژی فصلی راحت شویم

با شروع فصل بهار یا پاییز، بسیاری از افراد دچار عطسه، آبریزش بینی و خارش چشم می‌شوند. این علائم آشنا، نشانه‌ای از آلرژی فصلی هستند. واکنشی شایع اما آزاردهنده که می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد. در این مقالهی، به بررسی کامل علل، علائم، روش‌های تشخیص و درمان‌های نوین آلرژی فصلی می‌پردازیم. اگر علائمی دارید که نمی‌دانید حساسیت است یا یک بیماری خاص، در انتهای مقاله می‌توانید به صورت آنلاین با متخصص گوش و حلق و بینی درباره این موضوع مشورت کنید.

چرا ما دچار آلرژی فصلی می‌شویم؟

آلرژی فصلی ناشی از واکنش غیرطبیعی و بیش فعال سیستم ایمنی بدن به مواد خارجی و معمولا بی ضرر به نام آلرژن‌ها (مثل گرده گیاهان، قارچ‌ها و گرد و غبار) است. در افراد مبتلا به آلرژی، سیستم ایمنی این ذرات را به اشتباه به عنوان عوامل مهاجم خطرناک شناسایی می‌کند و پاسخ ایمنی قوی و نامتناسبی را آغاز می‌کند. فرآیند دقیق به این شکل است که وقتی آلرژن وارد بدن می‌شود، سلول‌های ایمنی فعال شده و ماده‌ای به نام هیستامین را آزاد می‌کنند. هیستامین باعث ایجاد التهاب و تحریک عروق خونی می‌شود که به علائمی مانند خارش، تورم، آبریزش بینی و عطسه منجر می‌شود.

این واکنش التهابی که در مخاط بینی، چشم و گلو رخ می‌دهد، همان چیزی است که علائم آزاردهنده آلرژی فصلی را ایجاد می‌کند. از آنجایی که میزان گرده‌ها و آلرژن‌های محیطی در فصول خاصی مثل بهار و پاییز افزایش می‌یابد، این واکنش ایمنی نیز در این بازه‌های زمانی شدت می‌گیرد. همچنین، ژنتیک نقش مهمی در مستعد شدن فرد به آلرژی فصلی دارد؛ اگر والدین شما سابقه آلرژی داشته باشند، احتمال ابتلای شما نیز بیشتر خواهد بود.

در این بخش توضیحات دکتر صالح محبی متخصص گوش و حلق و بینی را درباره حساسیت‌های فصلی می‌شنویم:

چه عواملی باعث آلرژی فصلی می‌شوند؟

رایج‌ترین عوامل ایجاد کننده آلرژی فصلی عبارت‌اند از:

• گرده درختان: مخصوصا در فصل بهار، گرده درختانی مانند توس، افرا، بید، بلوط، صنوبر و کاج در هوا منتشر می‌شود و باعث بروز حساسیت خواهد شد.
• گرده چمن‌ها: در اوایل تابستان، گرده چمن‌هایی مثل چمن جو، چمن انگلیسی و چاودار باعث حساسیت می‌شوند.
• قارچ‌ها و کپک‌های فصلی: در محیط‌های مرطوب و گرم، اسپورهای قارچی که از کپک‌ها تولید می‌شود، به ویژه در پاییز و بهار افزایش می‌یابد و آلرژی‌زا هستند.
• گرد و غبار محیطی: ذرات ریز گرد و خاک، مواد آلی و میکروارگانیسم‌ها که در هوا معلق‌اند، می‌توانند به عنوان محرک آلرژی فصلی عمل کنند.
• موی حیوانات خانگی: اگر چه بیشتر مربوط به حساسیت‌های دائمی است، ولی تماس بیشتر در فضای باز در برخی فصول ممکن است علائم را تشدید کند.
• آلودگی هوا و ذرات معلق: ذرات آلاینده‌ها مانند دود خودرو، مواد شیمیایی و ذرات معلق کوچک می‌توانند التهاب مخاط را افزایش دهند و حساسیت فصلی را بدتر کنند.
• دود سیگار: دود سیگار به عنوان یک محرک قوی، سیستم تنفسی را تحریک و آلرژی را تشدید می‌کند.

بیشتر بخوانید: التهاب و عفونت گوش نشانه چیست؟

علائم آلرژی فصلی

علائم آلرژی فصلی ممکن است خفیف یا شدید باشد و معمولا شامل موارد زیر است:

• عطسه‌های مکرر
• آبریزش بینی یا گرفتگی بینی
• خارش چشم، گلو یا بینی
• ریزش اشک از چشم
• خستگی و کاهش تمرکز
• سردرد یا احساس فشار در صورت

برخی افراد این علائم را با سرماخوردگی اشتباه می‌گیرند، در حالی که تفاوت‌هایی وجود دارد.

تفاوت سرماخوردگی با آلرژی فصلی

چه کسانی بیشتر در معرض حساسیت فصلی هستند؟

افراد دارای سابقه خانوادگی آلرژی: استعداد ژنتیکی نقش مهمی در ابتلا به آلرژی دارد و اگر والدین یا بستگان نزدیک آلرژی داشته باشند، احتمال ابتلای فرد بیشتر است.

مبتلایان به آسم: افرادی که آسم دارند، معمولا حساسیت فصلی را شدیدتر تجربه می‌کنند و علائمشان بیشتر تشدید می‌شود.

ساکنان مناطق با پوشش گیاهی متراکم: افرادی که در مناطق روستایی یا شهری با درختان، چمنزارها و گیاهان فراوان زندگی می‌کنند بیشتر در معرض گرده‌های گیاهی هستند.

کسانی که زمان زیادی را در فضای باز سپری می‌کنند: افرادی که شغل یا سرگرمی‌شان در فضای باز است مانند کشاورزان، باغبان‌ها، ورزشکاران یا دانش‌آموزان بیشتر در معرض آلرژن‌های محیطی قرار دارند.

کودکان و نوجوانان: سیستم ایمنی در کودکان ممکن است نسبت به آلرژن‌ها حساس‌تر باشد و علائم آلرژی در این گروه سنی شایع‌تر است.

افراد مبتلا به سایر بیماری‌های حساسیتی: کسانی که دچار اگزما، حساسیت‌های غذایی یا حساسیت‌های پوستی هستند، احتمالا آلرژی فصلی نیز در آنها شایع‌تر است.

افرادی که به طور مکرر در معرض آلودگی هوا یا دود هستند: آلودگی‌های محیطی باعث تحریک سیستم ایمنی و حساس‌تر شدن مخاط بینی می‌شوند.

اشخاصی با ضعف سیستم ایمنی: به دلیل پاسخ نامتعادل سیستم ایمنی، حساسیت‌ها در این افراد ممکن است شدیدتر بروز کند.

افرادی که در مناطق با تغییرات شدید آب و هوایی زندگی می‌کنند: تغییرات ناگهانی دما و رطوبت می‌تواند حساسیت‌ها را تشدید کند.

بیشتر بخوانید: همه چیز را درباره جراحی پولیپ بینی بدانید.

راه‌های تشخیص آلرژی فصلی

تشخیص دقیق آلرژی فصلی توسط پزشک متخصص گوش و حلق و بینی خوب در تهران بر اساس ترکیبی از شرح حال دقیق، معاینه بالینی و تست‌های تخصصی انجام می‌شود.

1. شرح حال دقیق بیمار:
   پزشک ابتدا درباره سابقه بروز علائم، زمان شروع و شدت آنها، وجود سابقه خانوادگی آلرژی و شرایط محیطی که بیمار در آن قرار دارد سؤال می‌کند. این اطلاعات کمک می‌کند تا الگوی بروز حساسیت و احتمال آلرژن‌های محرک شناسایی شود.
2. معاینه بالینی:
   معاینه بینی، گلو و گوش انجام می‌شود تا نشانه‌های التهاب مخاط، تورم، ترشحات و سایر علائم همراه بررسی شود. همچنین معاینه چشم‌ها و پوست برای یافتن علائم آلرژی کمک‌کننده است. پزشک باید از بهترین روش معاینه حلق استفاده کند و تمام مظاهر بالینی را چک نماید.
3. تست‌های تشخیصی آلرژی:
   در صورت نیاز، پزشک تست‌های تخصصی زیر را جهت تایید نوع آلرژی و شناسایی آلرژن‌های خاص تجویز می‌کند:
   • تست پوستی (Skin Prick Test):
     در این روش، مقادیر کمی از آلرژن‌های مختلف به صورت قطره روی پوست بازو یا پشت بیمار قرار داده می‌شود و سپس با سوزن کوچکی پوست خراشیده می‌شود. در صورت حساسیت، واکنش التهاب و قرمزی در محل تزریق ظاهر می‌شود. این تست سریع، ارزان و قابل اطمینان است.
   • آزمایش خون (Specific IgE Test یا RAST):
     در این آزمایش، نمونه خون بیمار برای اندازه گیری آنتی‌بادی‌های اختصاصی ایمونوگلوبولین علیه آلرژن‌های مختلف بررسی می‌شود. این روش برای بیمارانی که به دلایلی نمی‌توانند تست پوستی انجام دهند یا نتیجه نامشخص است، کاربرد دارد.
4. تست‌های تکمیلی:
   گاهی اوقات برای ارزیابی عوارض یا تشخیص بیماری‌های همراه مانند سینوزیت مزمن یا آسم، تصویربرداری (مثل سی‌تی‌اسکن سینوس‌ها) یا تست عملکرد ریه انجام می‌شود.

روش‌های درمان حساسیت فصلی

خوشبختانه روش‌های متعددی برای کنترل یا کاهش علائم آلرژی فصلی وجود دارد:

۱. داروهای ضد حساسیت

• آنتی هیستامین‌ها (مثل لوراتادین، سیتریزین)
• اسپری‌های بینی ضد التهاب (مثل فلوتیکازون)
• قطره چشمی ضد آلرژی

۲. درمان ایمونوتراپی (واکسن آلرژی)

ایمونوتراپی نوعی درمان بلند مدت برای آلرژی فصلی است که با تزریق یا مصرف زیر زبانی مقادیر کنترل شده از آلرژن‌ها، سیستم ایمنی را نسبت به آنها مقاوم می‌کند.

این روش معمولا در دو مرحله انجام می‌شود:

• مرحله آغازین: دوزهای آلرژن به تدریج افزایش می‌یابند تا بدن به آن عادت کند.
• مرحله نگهدارنده: پس از رسیدن به دوز هدف، بیمار هر چند هفته یکبار واکسن دریافت می‌کند (معمولا تا ۳–۵ سال).

۳. درمان‌های خانگی و گیاهی

• استفاده از بخور نعنا یا بابونه
• شستشوی بینی با محلول نمکی
• مصرف دمنوش زنجبیل یا گزنه

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر علائم شما بیش از دو هفته ادامه داشت و کیفیت خواب و زندگی روزمره را مختل کرده باشد باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر در صورت مصرف داروهای ضد حساسیت باز هم علائم کاهش پیدا کرد باید حساسیت خود را جدی بگیرید و علت را جویا شوید. همین حالا برای دریافت مشاوره اقدام کنید.

❓سوالات متداول درباره آلرژی فصلی

جمع بندی

آلرژی فصلی یکی از رایج‌ترین مشکلات تنفسی در فصول خاصی از سال است که به دلیل واکنش بیش فعال سیستم ایمنی نسبت به آلرژن‌هایی مانند گرده گیاهان، قارچ‌ها یا گرد و غبار به وجود می‌آید. شناخت دقیق علائم، انجام آزمایش‌های تشخیصی مناسب و انتخاب روش درمانی هدفمند مانند دارو، مراقبت محیطی یا ایمونوتراپی، می‌تواند تاثیر زیادی در کاهش علائم داشته باشد. در صورت تداوم علائم یا شدید بودن آن‌ها، مراجعه به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی می‌تواند روند درمان را سریع‌تر کند و از عوارض جدی‌تر نیز جلوگیری نماید. اگر سال‌هاست با آلرژی دست و پنجه نرم می‌کنید، همین حالا برای دریافت نوبت اقدام کنید.