بیماری اتواسکلروز چیست و چگونه قابل تشخیص است؟

اتواسکلروز یک بیماری گوش میانی است که به تدریج باعث کاهش شنوایی می‌شود. در این بیماری، رشد غیرطبیعی و بیش‌ازحد استخوان در گوش میانی رخ می‌دهد. این رشد اضافی می‌تواند استخوانچه‌های کوچکی به نام “استاپس” را که در انتقال صدا به گوش داخلی نقش دارند، تحت تاثیر قرار دهد.این بیماری به طور پیشرونده و آهسته پیشرفت می کند و باعث کاهش شنوایی می شود.

بیماری اتواسکلروز چیست؟

بیماری اتواسکلروز معمولاً در بزرگسالان جوان آغاز می‌شود و می‌تواند در یک یا هر دو گوش رخ دهد. اگرچه علت دقیق این بیماری ناشناخته است، عوامل ژنتیکی و خانوادگی می‌توانند نقش مهمی در توسعه آن داشته باشند. درمان‌های موجود شامل استفاده از سمعک برای بهبود شنوایی یا جراحی به نام استاپدکتومی برای برداشتن استخوانچه آسیب‌دیده و جایگزینی آن با پروتز مصنوعی است که می‌تواند به بازگشت شنوایی کمک کند. بیماری اتواسکلروز (Otosclerosis) در تمام سنین وجود دارد ولی معمولا شیوع آن در سنین میانسالی حدود ۲۵ – ۴۰ سال (سنین باروری) می باشد که در زنان شیوع آن بیشتر است و باعث افت شنوایی هدایتی در گوش فرد می شود. اما موجب از دست رفتن کامل شنوایی نمی شود اما ممکن است با پیشرفت بیماری حلزون گوش درگیر شود و افت شنوایی عصبی هم اضافه شود .

علت بروز بیماری اتواسکلروز

علت دقیق بروز بیماری اتواسکلروز هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل متعددی در توسعه این بیماری دخیل هستند. در اکثر مواقع این بیماری می تواند برای هر دو گوش اتفاق افتد یا اینکه غیر قرینه باشد در ادامه به برخی از مهم‌ترین عوامل که می تواند در بروز این بیماری موثر باشند را بیان خواهیم کرد:

عوامل ژنتیکی: اتواسکلروز معمولاً در خانواده‌ها مشاهده می‌شود، به‌طوری‌که حدود نیمی از افراد مبتلا سابقه خانوادگی این بیماری را دارند. این موضوع نشان‌دهنده وجود یک عامل ژنتیکی است. به‌نظر می‌رسد که این بیماری به صورت ارثی بروز می‌کند به این معنی که اگر یکی از والدین دچار این بیماری باشد، احتمال انتقال آن به فرزندان وجود دارد.

عوامل هورمونی: برخی مطالعات نشان داده‌اند که تغییرات هورمونی می‌تواند در بروز این بیماری نقش داشته باشد. به‌عنوان مثال، این بیماری بیماری در زنان بیشتر دیده می‌شود و معمولاً در دوران بارداری پیشرفت می‌کند، که نشان‌دهنده نقش هورمون‌ها در تشدید این بیماری است.

عوامل عفونی: برخی تحقیقات ارتباط بین عفونت ویروسی سرخک و اتواسکلروز را بررسی کرده‌اند. اگرچه این ارتباط به‌طور قطعی تایید نشده است، برخی مطالعات نشان داده‌اند که ویروس سرخک ممکن است در برخی افراد موجب تحریک رشد غیرطبیعی استخوان در گوش میانی شود.

عوامل محیطی: عوامل محیطی نیز ممکن است در بروز این بیماری تاثیر گذار باشند، اگرچه هنوز به‌طور کامل مشخص نیست که این عوامل چگونه نقش ایفا می‌کنند.

به‌طور کلی، اتواسکلروز یک بیماری چند عاملی است که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی، عفونی و محیطی می‌تواند در بروز آن نقش داشته باشد. با این حال، هنوز تحقیقات بیشتری برای درک دقیق‌تر علت‌های این بیماری نیاز است.

بیشتر بخوانید: سرطان گوش

علائم ابتلا به بیماری اتواسکلروز

بیماری اتواسکلروز با علائم شنوایی مشخص می‌شود که به مرور زمان شدت پیدا می‌کند. مهم‌ترین علائم این بیماری عبارتند از:

کاهش تدریجی شنوایی: کاهش شنوایی اصلی‌ترین علامت اتواسکلروز است. این مشکل معمولا در انتقال صدا از گوش میانی به گوش داخلی رخ می‌دهد. با پیشرفت بیماری، کاهش شنوایی ممکن است به نوع “حسی-عصبی” نیز تبدیل شود، که در این حالت، بخش‌های داخلی‌تر گوش هم تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

وزوز گوش: بسیاری از افراد مبتلا به این بیماری از صدای وزوز یا زنگ در گوش خود شکایت دارند. این صدا می‌تواند مداوم یا متناوب باشد و شدت آن متفاوت باشد.

سرگیجه و عدم تعادل: هرچند که این علائم کمتر رایج هستند، برخی افراد ممکن است احساس سرگیجه یا عدم تعادل را تجربه کنند. این علائم معمولاً در مراحل پیشرفته‌تر بیماری دیده می‌شود.

مشکل در درک صحبت‌ها: با پیشرفت بیماری و کاهش شنوایی، فرد ممکن است در درک مکالمات، به‌ویژه در محیط‌های پر سر و صدا، دچار مشکل شود. شنیدن صدای آرام یا نجوا کردن ممکن است برای فرد مبتلا به اتواسکلروز سخت‌ باشد.

بهبود شنوایی در محیط‌های شلوغ (پدیده پاراکوزیس ویلیسی): یکی از علائم جالب بیماری اتواسکلروز این است که برخی از افراد مبتلا در محیط‌های پر سر و صدا، شنوایی‌شان بهتر می‌شود. 

علائم اتواسکلروز معمولاً به‌تدریج بروز می‌کنند و ممکن است در ابتدا نادیده گرفته شوند. با این حال، با پیشرفت بیماری، کاهش شنوایی بیشتر می‌شود و می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد. اگر علائمی مانند کاهش شنوایی یا وزوز گوش را تجربه می‌کنید، مشاوره با بهترین متخصص گوش و حلق و بینی در تهران ضروری است.

تشخیص بیماری اتواسکلروز

آنچه در خصوص این بیماری اهمیت دارد تشخیص دقیق است و تشخیص قطعی بیماری چسبندگی گوش زمانی اتفاق می افتد که گوش باز شود و تمامی حرکت استخوانچه ها مورد بررسی قرار گیرند و بعد از بررسی و ارزیابی استخوانچه ها می توان تشخیص قطعی و دقیق را بیان نمود .معمولاً پزشک متخصص گوش، حلق و بینی از طریق ارزیابی بالینی و انجام تست‌های شنوایی قادر به تشخیص این بیماری خواهد بود. مراحلی که برای تشخیص این بیماری انجام می‌شوند عبارتند از:

بررسی تاریخچه پزشکی و علائم بیمار: پزشک ابتدا تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و در مورد علائمی مانند کاهش شنوایی، وزوز گوش، و سرگیجه پرسش‌هایی می‌پرسد. همچنین سابقه خانوادگی بیماری نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.

معاینه گوش: پزشک با استفاده از اتوسکوپ گوش خارجی و پرده صماخ را بررسی می‌کند. هرچند که در اتواسکلروز، گوش خارجی و پرده صماخ معمولاً طبیعی به نظر می‌رسند، اما این معاینه می‌تواند به شناسایی مشکلات دیگر گوش کمک کند.

آزمون شنوایی‌سنجی : این آزمون یکی از اصلی‌ترین روش‌ها برای تشخیص اتواسکلروز است. در این آزمون، میزان و نوع کاهش شنوایی بیمار سنجیده می‌شود. اتواسکلروز معمولاً باعث کاهش شنوایی از نوع رسانایی می‌شود. همچنین، تست شنوایی‌سنجی گفتاری می‌تواند به بررسی توانایی بیمار در تشخیص و درک کلمات کمک کند.

تست تمپانومتری: این تست برای ارزیابی عملکرد گوش میانی و حرکت پرده صماخ استفاده می‌شود. در اتواسکلروز، ممکن است حرکت استخوانچه‌های گوش میانی کاهش یافته باشد که می‌تواند در این تست مشخص شود.

رفلکس آکوستیک: این آزمون بررسی می‌کند که چگونه عضلات گوش میانی به صداهای بلند واکنش نشان می‌دهند. در افراد مبتلا به اتواسکلروز، ممکن است این رفلکس‌ها کاهش یابند یا به‌طور کامل از بین بروند.

تصویربرداری: در موارد خاص، پزشک ممکن است انجام سی‌تی اسکن از استخوان‌های گوش را توصیه کند. این تصویربرداری می‌تواند به شناسایی تغییرات استخوانی در گوش میانی که ناشی از اتواسکلروز است، کمک کند.

ترکیبی از این ارزیابی‌ها و تست‌ها به پزشک کمک می‌کند تا تشخیص دقیقی از اتواسکلروز داشته باشد و برنامه درمانی مناسبی را برای بیمار پیشنهاد کند.

بیشتر بخوانید: علائم تومور گوش

پیشگیری از پیشرفت بیماری اتواسکلروز

زمانی که بیماری اتواسکلروز پیشرفت نکرده باشد و خفیف باشد نیاز به درمان خاصی ندارد . بیشتر درمان به صورت پیشگیری انجام می شود و داروهای خاصی همانند سدیم فلوئورید یا naf برای عدم پیشرفت بیماری مطرح شده است ولی اثر بخشی ثابت شده ای وجود ندارد .اگرچه نمی‌توان از بروز اتواسکلروز به صورت قطعی جلوگیری کرد، اما مدیریت صحیح و پیگیری منظم توسط متخصص گوش و حلق و بینی می‌تواند به کاهش سرعت پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.

دکتر صالح محبی متخصص گوش و حلق و بینی – جراحی سر و گردن، فلوشیپ جراحی قاعده جمجمه از آلمان با استفاده از روش های تشخیصی و درمانی مجهز به بررسی عارضه ها می پردازد و از بروز عوارض زیاد جلوگیری می کند. برای مشاوره و تعیین وقت قبلی با شماره های ۲۲۰۸۹۷۵۸ – ۲۲۰۷۹۶۲۴ تماس بگیرید یا به آدرس اینستاگرام دکتر صالح محبی مراجعه نمایید .

اما از نظر اینکه بخواهند درمان شوند و شنوایی فرد بهبود پیدا کند، برای افزایش شنوایی باید از سمعک استفاده شود و یا اینکه جراحی صورت گیرد . در مواردی که بیمار نخواهد جراحی جهت درمان این بیماری انجام دهد، در این زمان باید بیماری پیگیری شود و زمانی که شدت بیماری افزایش یابد توصیه می شود که فرد از سمعک استفاده نماید .

بیشتر بخوانید: بیماری های عفونی گوش

درمان بیماری اتواسکلروز

درمان بیماری اتواسکلروز با توجه به شدت بیماری و میزان تأثیر آن بر شنوایی، به سه روش اصلی تقسیم می‌شود: استفاده از سمعک، درمان دارویی، و جراحی که در ادامه هر کدام از این روش‌های درمانی را تشریح خواهیم کرد:

استفاده از سمعک

در مراحل اولیه یا در صورتی که کاهش شنوایی خفیف تا متوسط باشد، استفاده از سمعک یکی از گزینه‌های درمانی رایج است. سمعک‌ها می‌توانند صداها را تقویت کنند و به بهبود شنوایی فرد کمک کنند. این روش به خصوص برای افرادی که تمایلی به جراحی ندارند یا وضعیت سلامتی آنها اجازه جراحی نمی‌دهد، مفید است.

درمان دارویی

درمان دارویی برای اتواسکلروز محدود است و بیشتر برای کاهش پیشرفت بیماری و مدیریت علائم به کار می‌رود. داروهایی مانند فلوراید سدیم ممکن است تجویز شوند تا رشد غیرطبیعی استخوان را کند کنند. این دارو می‌تواند به خصوص در مراحل اولیه بیماری مؤثر باشد و به حفظ شنوایی کمک کند. با این حال، اثربخشی این داروها در همه بیماران یکسان نیست و تحقیقات در این زمینه هنوز ادامه دارد.

بیشتر بخوانید: درمان پارگی گوش

جراحی (استاپدکتومی یا استاپدکتومی)

در مواردی که کاهش شنوایی شدیدتر است یا سمعک نمی‌تواند به‌طور مؤثری شنوایی را بهبود بخشد، جراحی ممکن است بهترین گزینه باشد. جراحی اصلی برای اتواسکلروز به نام استاپدکتومی یا استاپدکتومی شناخته می‌شود. در این جراحی:

استاپدکتومی: جراح استخوانچه کوچک به نام “استاپس” که غیرقابل‌حرکت شده است را برمی‌دارد و آن را با یک پروتز مصنوعی جایگزین می‌کند. این پروتز به استخوانچه‌های دیگر متصل می‌شود و به انتقال صدا به گوش داخلی کمک می‌کند.

استاپدکتومی: در این روش که یک تکنیک مدرن‌تر است، به‌جای برداشتن کامل استاپس، یک سوراخ کوچک در پایه آن ایجاد می‌شود و یک پروتز کوچک در آن قرار می‌گیرد.

درمان ارجح و مناسب جراحی است که باید گوش باز شده و تفحص شود و استخوانچه ها را چکاب و مورد ارزیابی قرار گیرد و در صورت اینکه استخوانچه چسبندگی و خشکی داشته باشد استخوانچه با یک پروتز مناسب جایگزین شود .

جراحی گوش بسیار جراحی حساسی است زیرا به دلیل نزدیکی به حلزون گوش است شانس آسیب های غیر قابل انتظار وجود دارد و موفقیت جراحی گوش بالای ۸۵ درصد می باشد و شنوایی فرد بهبود می یابد و حدود ۱۰ – ۱۵ درصد ممکن است شنوایی فرد تغییر پیدا نکند و حتی مواردی وجود دارد که مریض بدون علت مشخص دچار ناشنوایی شود . بنابراین تمامی این ریسک و عوارض جراحی ناشی از این بیماری را باید به بیمار قبل از جراحی به بیمار گفته شود و بعد توصیه می شود که بیمار تحت این جراحی قرار بگیرد .

این جراحی معمولا از مجرای گوش انجام می شود و نیاز به برش بیرونی ندارد و به ندرت ممکن است اتفاق افتد که بعضی از بیماران از پشت گوش نیاز به جراحی داشته باشند .

شایان ذکر است، که عوارض ناشی از جراحی کاملا بسته به تجربه جراح دارد و تمامی عوارض در صورت مراجعه به افراد غیرمتبحر رخ می دهد لذا برای کاهش آسیب های احتمالی بهتر است به متخصص متبحر مراجعه نمایید. بعد از درمان، مراقبت‌های پس از جراحی و پیگیری‌های منظم برای ارزیابی شنوایی و عملکرد گوش اهمیت زیادی دارد.

نتیجه گیری

بیماری اتواسکلروز یک اختلال پیش‌رونده در گوش میانی است که با رشد غیرطبیعی استخوان و کاهش تدریجی شنوایی مشخص می‌شود. این بیماری می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به‌طور قابل‌توجهی تحت تاثیر قرار دهد، اما با تشخیص به‌موقع و انتخاب درمان مناسب، امکان مدیریت موفقیت‌آمیز آن وجود دارد. استفاده از سمعک، داروهای کاهش دهند رشد استخوان و جراحی‌های تخصصی مانند استاپدکتومی از جمله راهکارهای موثر برای بهبود شنوایی و حفظ سلامت گوش در افراد مبتلا به این بیماری است. پیگیری منظم و همکاری نزدیک با متخصصین گوش و حلق و بینی می‌تواند به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند