چرکی شدن سینوس چه خطراتی به دنبال دارد؟

چرکی شدن سینوس یکی از شایع‌ترین مشکلات بخش گوش و حلق و بینی است که در آن سینوس‌های پارانازال دچار التهاب، انسداد و تجمع ترشحات چرکی می‌شوند. این بیماری می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به شدت تحت تاثیر قرار دهد و در صورتی که درمان نشود، حتی باعث بروز عوارض خطرناک چشمی و مغزی شود. سینوس‌ها در حالت طبیعی با تولید مخاط رقیق، هوای ورودی را مرطوب و تصفیه می‌کنند، اما زمانی که این مسیرها بسته شوند، محیط ایده‌آلی برای رشد باکتری و ایجاد چرک شکل می‌گیرد. در این مقاله به طور کامل به بررسی علت‌ها، علائم، روش‌های تشخیص، درمان و راه‌های پیشگیری از چرکی شدن سینوس می‌پردازیم.

انواع چرکی شدن سینوس‌ها

چرکی شدن سینوس می‌تواند بر اساس شدت، مدت زمان و علت ایجاد التهاب به انواع مختلفی تقسیم شود. شناخت نوع سینوزیت به پزشک کمک می‌کند درمان مناسب‌تری انتخاب کند.

سینوزیت چرکی حاد

سینوزیت چرکی حاد زمانی رخ می‌دهد که سینوس‌ها به طور ناگهانی دچار التهاب و عفونت شوند. این وضعیت اغلب پس از یک سرماخوردگی یا عفونت ویروسی شروع می‌شود و به دلیل تجمع ترشحات غلیظ و بسته شدن مسیر تخلیه سینوس‌ها، به سرعت تبدیل به چرکی شدن سینوس می‌گردد. بیماران معمولا با درد شدید در ناحیه صورت، احساس فشار در پیشانی یا گونه‌ها، تب خفیف تا متوسط و ترشحات بدبو یا چرکی از بینی رو به رو می‌شوند.

سینوزیت چرکی مزمن

در سینوزیت چرکی مزمن، التهاب و عفونت سینوس‌ها بیش از ۱۲ هفته ادامه پیدا می‌کند و علائم به صورت پایدار باقی می‌مانند. این نوع سینوزیت اغلب نتیجه تخلیه ناکامل سینوس، التهاب طولانی مدت مخاط یا مشکلات ساختاری در بینی است. بیماران ممکن است دچار گرفتگی دائمی بینی، کاهش حس بویایی، احساس سنگینی سر و ترشحات غلیظ و مداوم شوند.

سینوزیت آلرژیک

سینوزیت آلرژیک زمانی ایجاد می‌شود که تماس با آلرژن‌هایی مانند گرده گیاهان، مایت‌های گرد و خاک یا پوست حیوانات باعث التهاب مخاط بینی و سینوس‌ها شود. این التهاب راه خروجی سینوس‌ها را مسدود کرده و شرایط را برای تجمع ترشحات و در نهایت چرکی شدن سینوس فراهم می‌کند. در این حالت، علائمی مانند عطسه، آبریزش شفاف، خارش بینی و در مراحل پیشرفته‌تر ترشحات غلیظ و احساس فشار در صورت دیده می‌شود.

سینوزیت ویروسی

سینوزیت ویروسی معمولا یکی از عوارض سرماخوردگی یا آنفولانزا است و در بیشتر موارد بدون عفونت باکتریایی بهبود پیدا می‌کند. اما زمانی که التهاب ویروسی باعث انسداد دهانه سینوس‌ها شود، ترشحات در داخل آن ها تجمع می‌یابد و زمینه برای عفونت سینوس فراهم می‌شود. بیمار در این مرحله ممکن است با گرفتگی بینی، درد یا فشار صورت و ترشحات آبکی تا غلیظ مواجه شود. اگر علائم بیش از ۱۰ روز ادامه یابد یا بدتر شود، احتمال تبدیل آن به سینوزیت چرکی وجود دارد و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

سینوزیت عود کننده

سینوزیت عود کننده به مواردی گفته می‌شود که فرد چندین بار در سال دچار التهاب سینوس‌ها می‌شود و هر دوره می‌تواند با عفونت سینوس‌ها همراه باشد. علت این تکرار معمولا مشکلات ساختاری مانند انحراف تیغه بینی، پولیپ بینی، آلرژی کنترل نشده یا ضعف سیستم ایمنی است. بیماران در هر حمله، علائم مشابه سینوزیت حاد مانند درد صورت، گرفتگی بینی و ترشحات غلیظ را تجربه می‌کنند. درمان اصلی شامل رفع علت زمینه‌ای و پیشگیری از التهاب‌های مکرر است تا احتمال بروز سینوزیت چرکی کاهش یابد.

انواع علائم عفونت سینوس

چرکی شدن سینوس‌ها یا سینوزیت چرکی زمانی اتفاق می‌افتد که التهاب و انسداد در سینوس‌ها باعث تجمع ترشحات غلیظ شود. این حالت معمولاً از عفونت ویروسی، باکتریایی یا حساسیت ناشی می‌شود و می‌تواند علائم مختلفی ایجاد کند. شناسایی این نشانه‌ها برای تشخیص و درمان به‌موقع ضروری است. عفونت سینوس ممکن است در سینوس‌های گونه، پیشانی یا پشت چشم بروز کند و علائم آن بسته به شدت التهاب می‌تواند خفیف یا شدید باشد. معمولا این علائم در دو دسته‌ی علائم اصلی و علائم حاد طبقه‌بندی می‌شوند.

علائم اصلی چرکی شدن سینوس‌ها

این علائم در بیشتر بیماران مشاهده می‌شود و معمولا نشان دهنده التهاب فعال در سینوس‌هاست:

• انسداد موقت یا دائمی مجاری بینی که سبب دشواری نفس کشیدن می‌شود.
• آبریزش مداوم بینی با ترشحات رقیق یا غلیظ می‌تواند نشانه تحریک شدید مخاط باشد.
• خروج ترشح غلیظ و چرکی از بینی یکی از واضح‌ترین نشانه‌های چرکی شدن سینوس وجود ترشح زرد یا سبز رنگ است.
• کاهش حس بویایی و چشایی به دلیل انسداد سینوس‌ها که عملکرد گیرنده‌های بویایی را مختل می‌کند.
• به دلیل ترشح پشت حلق، بیمار دچار سرفه‌های خشک یا خلط‌دار می‌شود.
• ریزش ترشحات پشت حلق باعث تحریک گلو و بروز  گلودرد و سوزش مداوم می‌شود.
• به دلیل تجمع چرک، بویی ناخوشایند از دهان یا بینی احساس می‌شود.
• سردرد شدید و تیرکشنده که معمولا با خم شدن به جلو، بیشتر می‌شود.
• فشار و درد زیر چشم‌ها و روی گونه‌ها که به دلیل التیام نیافتن التهاب باعث احساس سنگینی در صورت می‌شود.
• حساسیت دندان‌ها به ویژه دندان‌های فک بالا که به فشار حساس می‌شوند.

👃🏼تومورهای بینی و سینوس چقدر خطرناک هستند⁉️

علائم حاد چرکی شدن سینوس‌ها

این علائم زمانی بروز می‌کنند که التهاب شدیدتر شده یا عفونت در حال گسترش باشد:

• خارش و ریزش اشک چشم که از نشانه‌های التهاب شدید سینوس‌های اطراف چشم است.
• ترشحات پشت حلق و مخاط شفاف یا غلیظ که باعث احساس گرفتگی گلو می‌شود.
• پف و تورم اطراف چشم‌ها که قابل مشاهده است.
• عطسه‌های مداوم همراه با بوی ناخوشایند که در حلق احساس می‌شود.
• در موارد شدید، فشار سینوسی روی ساختارهای مجاور تأثیر می‌گذارد و باعث بروز تغییرات بینایی و سرگیجه خواهد شد.
• تنگی نفس یا دشواری تنفس از بینی از نشانه های اصلی این عارضه است.
• استخوان گونه به سرما یا لمس حساس می‌شود.

در موارد بسیار شدید، چرکی شدن سینوس می‌تواند به عفونت استخوان، سلولیت اطراف چشم، مننژیت یا عفونت مغزی منجر شود که نیازمند اقدام فوری پزشکی است.

تفاوت سینوزیت چرکی با سینوزیت معمولی چیست؟

در سینوزیت معمولی التهاب خفیف‌تر است و ترشحات بینی اغلب رقیق و شفاف باقی می‌مانند. جریان هوا در سینوس‌ها معمولاً تا حدی برقرار است و بیمار بیشتر با گرفتگی بینی، احساس فشار ملایم و گاهی سردرد خفیف روبه‌رو می‌شود. این نوع سینوزیت معمولاً ناشی از سرماخوردگی یا التهاب موقت مخاط است و در بسیاری از موارد بدون عفونت جدی بهبود می‌یابد.

اما در سینوزیت چرکی عفونت باکتریایی باعث غلیظ شدن ترشحات و تغییر رنگ آن‌ها به زرد یا سبز می‌شود. در این حالت درد و فشار صورت شدیدتر است، بوی بد دهان بروز می‌کند و ممکن است تب نیز وجود داشته باشد. به دلیل انسداد کامل‌تر و تجمع ترشحات، تنفس دشوارتر می‌شود و علائم مدت بیشتری ادامه پیدا می‌کنند. همین تفاوت‌ها سینوزیت چرکی را از نوع معمولی متمایز کرده و نیاز به درمان دقیق‌تر و سریع‌تر دارد.

🩺برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر صالح محبی، فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود☎️

علت چرکی شدن سینوس‌ها

چرکی شدن سینوس‌ها معمولاً نتیجه مجموعه‌ای از عوامل است که باعث التهاب مخاط و انسداد مسیرهای تخلیه سینوس می‌شوند.

۱. عفونت‌های ویروسی و باکتریایی

سرماخوردگی و آنفولانزا با ایجاد التهاب در مخاط بینی و سینوس‌ها باعث تورم و بسته شدن دهانه سینوس می‌شوند. وقتی این مسیر بسته بماند، ترشحات داخل سینوس محبوس شده و محیطی بدون اکسیژن برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌شود. همین فرآیند زمینه اصلی چرکی شدن سینوس‌ها است.

۲. حساسیت (آلرژی)

آلرژی‌ با تحریک مداوم مخاط، باعث ادم، خارش و افزایش ترشحات می‌شود. این تورم دهانه‌های خروجی سینوس را مسدود می‌کند و تخلیه طبیعی را مختل می‌سازد. تجمع ترشحات، شرایط ایده‌آل برای تبدیل التهاب ساده به سینوزیت چرکی ایجاد می‌کند.

۳. آلودگی هوا و محرک‌ها

دود سیگار، گرد و غبار، مواد شیمیایی و آلاینده‌های شهری مخاط بینی و سینوس‌ها را تحریک و ملتهب می‌کنند. التهاب ناشی از این محرک‌ها توان دفاعی مخاط را کاهش می‌دهد و مسیرهای تخلیه را تنگ‌تر می‌کند. در نتیجه ترشحات حبس شده و احتمال عفونت سینوس افزایش می‌یابد.

۴. مشکلات ساختاری

انحراف تیغه بینی، تنگی مجاری سینوسی یا وجود پولیپ، جریان طبیعی هوا و خروج ترشحات از سینوس‌ها را مختل می‌کند. وقتی تخلیه سینوس به درستی انجام نشود، ترشحات در حفره‌ها باقی می‌مانند و به مرور عفونت چرکی شکل می‌گیرد. این مشکلات ساختاری از مهمترین دلایل سینوزیت‌های مقاوم هستند.

۵. تغییرات فشار هوا

در پرواز، غواصی یا شنا در عمق زیاد، تغییرات سریع فشار می‌تواند باعث بسته شدن موقت دهانه سینوس‌ها شود. این انسداد کوتاه‌مدت اگر همراه با التهاب یا ترشح زیاد باشد، مانع خروج ترشحات شده و به تدریج زمینه چرکی شدن سینوس را ایجاد می‌کند.

۶. بیماری‌های زمینه‌ای

اختلالات سیستم ایمنی، رفلاکس معده و برخی بیماری‌های تنفسی موجب کاهش توان دفاعی بدن و تحریک مزمن مخاط تنفسی می‌شوند. در این شرایط، بدن نمی‌تواند به‌پ طور موثر با عفونت‌ها مقابله کند و کوچک‌ترین التهاب می‌تواند به سینوزیت چرکی تبدیل شود. این بیماران معمولا مستعد عفونت‌های طولانی مدت یا عود کننده هستند.

سینوس‌ها چگونه عفونت می‌کنند؟

سینوس‌ها به طور طبیعی با سلول‌های مژک‌دار پوشیده شده‌اند که وظیفه دارند ترشحات را به سمت بینی هدایت کنند تا این حفره‌ها همیشه پاک و تخلیه شده بمانند. زمانی که به دلیل عواملی مانند سرماخوردگی، آلرژی، آلودگی هوا یا مشکلات ساختاری التهاب ایجاد می‌شود، عملکرد این سیستم مختل شده و زمینه چرکی شدن سینوس‌ها فراهم می‌شود. در چنین شرایطی مجموعه‌ای از اتفاق‌ها پشت‌سر هم رخ می‌دهد که به عفونت چرکی منجر می‌شود.

مراحل ایجاد عفونت در سینوس‌ها شامل موارد زیر است:

1. بسته شدن دهانه سینوس: التهاب باعث تورم مخاط شده و مسیر خروج ترشحات را مسدود می‌کند.
2. کاهش جریان هوا: با بسته شدن دهانه سینوس، تهویه طبیعی مختل می‌شود و اکسیژن به سختی وارد سینوس می‌گردد.
3. گیر افتادن ترشحات: ترشحات طبیعی که باید تخلیه شوند، در داخل سینوس جمع می‌شوند و راهی برای خروج ندارند.
4. کاهش اکسیژن و افزایش رشد باکتری‌ها: محیط بسته و کم اکسیژن بهترین شرایط را برای تکثیر باکتری‌های مولد عفونت ایجاد می‌کند.
5. تبدیل مخاط رقیق به چرک غلیظ: با تداوم التهاب و فعالیت باکتری‌ها، ترشحات غلیظ و چرکی می‌شوند و علائم شدیدتر بروز می‌کند.

ترکیب این عوامل در نهایت یک چرخه التهاب و عفونت ایجاد می‌کند که اگر درمان نشود، باعث  عفونت سینوس و تشدید درد، فشار صورت و ترشحات بدبو خواهد شد.

👃🏼هزینه جراحی سینوس؛ بررسی کامل هزینه‌ها با تعرفه ۱۴۰۴‼️

عوامل خطر چرکی شدن سینوس

برخی افراد بیشتر در معرض ابتلا به سینوزیت چرکی عفونت سینوس‌ها هستند:

• افراد مبتلا به آلرژی کنترل نشده
• بیماران دارای پولیپ یا انحراف بینی
• افراد سیگاری
• کسانی که در مناطق آلوده زندگی می‌کنند
• بیماران با ضعف سیستم ایمنی
• افرادی که سابقه جراحی بینی دارند

روش‌های تشخیص عفونت سینوس

تشخیص چرکی شدن سینوس معمولا با ترکیبی از معاینه و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود.

1. بررسی تورم مخاط، نوع ترشحات و حساسیت نقاط سینوسی با معاینه بالینی
2. استفاده از آندوسکوپی بینی؛ ابزار دقیق تشخیص التهاب، چرک، پولیپ یا انحراف بینی
3. استفاده از سی تی اسکن در موارد مزمن یا مقاوم به درمان
4. بهره مندی از کشت ترشح در سینوزیت‌های شدید یا عودکننده برای تشخیص نوع باکتری

درمان چرکی شدن سینوس‌ها

انتخاب روش درمان به شدت علائم، نوع التهاب و علت اصلی چرکی شدن سینوس بستگی دارد. درمان موثر معمولا ترکیبی از دارو، مراقبت‌های خانگی و در برخی موارد اصلاح مشکلات زمینه‌ای است. در ادامه، روش‌های درمانی عفونت سینوس را به شما توضیح خواهیم داد:

آنتی بیوتیک‌ها

زمانی که پزشک تشخیص دهد چرکی شدن سینوس ناشی از عفونت باکتریایی است، آنتی‌بیوتیک‌ها تجویز می‌شوند. این داروها به حذف باکتری‌های مسبب عفونت و جلوگیری از گسترش التهاب کمک می‌کنند. مصرف آنتی بیوتیک باید کاملا طبق نسخه و تا پایان دوره درمان باشد تا از مقاومت دارویی و عود بیماری جلوگیری شود.

اسپری‌های کورتیکواستروئید

این اسپری‌ها التهاب و تورم مخاط را کاهش می‌دهند و در نتیجه دهانه سینوس‌ها بازتر شده و تخلیه طبیعی بهتر انجام می‌شود. استفاده منظم از اسپری کورتیکواستروئید برای کنترل سینوزیت مزمن و کاهش احتمال چرکی شدن سینوس بسیار موثر است. این داروها معمولا اثر طولانی‌مدت دارند و با کمترین عوارض قابل استفاده هستند.

شست‌وشوی بینی با محلول سالین

شست‌وشوی بینی با آب نمک رقیق به کاهش مخاط، رقیق‌تر شدن ترشحات و خروج بهتر چرک کمک می‌کند. این روش علاوه بر پاکسازی سینوس‌ها، التهابات ناشی از آلرژی و سرماخوردگی را نیز کاهش می‌دهد. استفاده روزانه از سالین یک روش ساده اما بسیار موثر برای بهبود تهویه سینوس و جلوگیری از تشدید عفونت است.

داروهای ضداحتقان

ضداحتقان‌ها با کاهش ورم مخاط و باز کردن مسیر بینی، تنفس را آسان‌تر کرده و به تخلیه بهتر سینوس کمک می‌کنند. اما مصرف طولانی مدت آنها می‌تواند باعث وابستگی و بدتر شدن گرفتگی بینی شود. به همین دلیل، این داروها باید کوتاه‌مدت و زیر نظر پزشک مصرف شوند.

درمان آلرژی

افرادی که آلرژی دارند، بیشتر در معرض التهاب و انسداد سینوس‌ها هستند و کنترل نکردن آلرژی می‌تواند باعث عود مکرر چرکی شدن سینوس شود. درمان ممکن است شامل آنتی‌هیستامین، اسپری‌های ضد آلرژی، یا پرهیز از عوامل محرک باشد. مدیریت درست آلرژی روند التهاب را کاهش می‌دهد و احتمال بروز سینوزیت چرکی را به میزان قابل توجهی کم می‌کند.

جراحی آندوسکوپی سینوس برای درمان عفونت

در مواردی که درمان دارویی موثر نباشد یا بیمار دچار مشکلات ساختاری مانند پولیپ بینی، انحراف تیغه یا سینوزیت مزمن باشد، متخصص گوش و حلق و بینی ممکن است جراحی آندوسکوپی سینوس را توصیه کند. در این روش، با استفاده از دوربین آندوسکوپی، مسیرهای بسته سینوس‌ها با دقت باز می‌شوند و بافت‌های اضافی یا مسدودکننده برداشته می‌شود.

درمان چرکی شدن سینوس با جراحی امر مهمی است که تنها با مراجعه به بهترین جراح آندوسکوپی سینوس میسر خواهد شد.

روش‌های خانگی کمکی در درمان چرکی شدن سینوس‌ها

روش‌های خانگی جایگزین درمان پزشکی نیستند، اما می‌توانند روند بهبود عفونت سینوس را تسریع کرده و شدت علائم را کاهش دهند. استفاده درست از این اقدامات در کنار داروهای تجویزشده توسط پزشک، به تخلیه بهتر سینوس‌ها و کاهش التهاب کمک می‌کند.

روش‌های خانگی مفید شامل موارد زیر است:

• بخور با آب گرم به مرطوب شدن مخاط بینی و رقیق شدن ترشحات کمک می‌کند. این کار فشار و سنگینی سینوس‌ها را کاهش داده و خروج چرک را آسان‌تر می‌کند.
• استفاده از دستگاه بخور سرد یا قرار دادن ظرف آب در اتاق، رطوبت هوا را بالا می‌برد و از خشک شدن مخاط جلوگیری می‌کند
• مصرف مایعات به ویژه آب، دمنوش‌های گرم و مایعات شفاف باعث رقیق‌تر شدن ترشحات می‌شود. وقتی مخاط غلیظ نباشد، تخلیه از سینوس‌ها راحت‌تر انجام شده و احتمال تجمع چرک کمتر می‌شود.
• قرار گرفتن در معرض دود سیگار، قلیان، آلودگی هوا و مواد شیمیایی، مخاط بینی و سینوس‌ها را بیشتر تحریک و ملتهب می‌کند. دوری از این عوامل کمک می‌کند التهاب کاهش یابد و از بدتر شدن یا عود چرکی شدن سینوس پیشگیری شود.

🤕روش درمان قطعی سینوزیت چیست⁉️

عوارض چرکی شدن سینوس‌ها

عدم درمان به موقع چرکی شدن سینوس‌ها می‌تواند باعث گسترش عفونت به بافت‌های اطراف و ایجاد مشکلات جدی شود. هر یک از این عوارض نیازمند اقدام فوری پزشکی است.

• عفونت از سینوس‌ها به بافت‌های اطراف چشم منتقل می‌شود و تورم، درد و اختلال در بینایی ایجاد می‌کند.
• تجمع چرک در زیر چشم شکل می‌گیرد و باعث تورم شدید، درد و محدودیت حرکت چشم می‌شود.
• عفونت به پرده‌های مغز می‌رسد و التهاب خطرناکی ایجاد می‌کند که می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.
• انتشار عفونت به داخل مغز منجر به تشکیل آبسه مغزی می‌شود و اختلالات عصبی و خطرات جدی ایجاد می‌کند.
• عفونت به استخوان‌های اطراف بینی و سینوس نفوذ می‌کند و باعث تخریب استخوان، درد شدید و عوارض طولانی مدت می‌شود.

پیشگیری از چرکی شدن سینوس‌ها

با رعایت چند اقدام ساده می‌توان از التهاب و چرکی شدن سینوس‌ها جلوگیری کرد.

• کنترل آلرژی‌ها با استفاده از دارو و پرهیز از عوامل حساسیت‌زا برای جلوگیری از تورم مخاط
• درمان مشکلات ساختاری بینی مانند انحراف یا پولیپ برای بهبود تهویه و تخلیه سینوس‌ها
• تقویت سیستم ایمنی از طریق تغذیه مناسب، خواب کافی و فعالیت بدنی برای کاهش احتمال عفونت
• پرهیز از آلودگی و دود برای جلوگیری از تحریک مداوم مخاط و التهاب سینوسی
• شست‌وشوی منظم بینی با سرم سالین برای پاکسازی بینی و کاهش تجمع ترشحات

❓سوالات متداول درباره چرکی شدن سینوس‌ها

جمع بندی

چرکی شدن سینوس بیماری پیچیده‌ای است که به دلیل انسداد راه‌های خروجی سینوس و التهاب مخاط ایجاد می‌شود. شناخت علائم، عوامل زمینه ساز و روش‌های درمان باعث می‌شود بیمار سریع‌تر بهبود یابد و از عوارض جدی جلوگیری شود. در صورت مشاهده علائم شدید یا طولانی، مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی ضروری است.