گره تیروئید چیست و چه عوارضی دارد؟

گره‌های تیروئیدی، توده‌هایی هستند که درون یا روی غده تیروئید شکل می‌گیرند و اغلب به صورت اتفاقی در معاینات بالینی یا تصویربرداری‌های پزشکی کشف می‌شوند. این توده‌ها که ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشند، در بسیاری از افراد هیچ علائمی ایجاد نمی‌کنند و حتی ممکن است فرد از وجود آنها آگاه نباشد. اما گاهی اوقات این گره‌ها با تغییرات در سطح هورمون‌های تیروئیدی همراه شده و باعث بروز مشکلاتی در عملکرد غده تیروئید می‌شوند. با توجه به اهمیت تیروئید در تنظیم متابولیسم بدن، شناسایی و مدیریت درست گره‌های تیروئیدی نقش حیاتی در حفظ سلامت کلی فرد دارد. در این مقاله، به بررسی دقیق انواع گره‌های تیروئیدی، علل ایجاد، علائم احتمالی، روش‌های تشخیصی و گزینه‌های درمانی خواهیم پرداخت.

علائم گره یا ندول تیروئید

گره یا ندول‌های تیروئید معمولاً بدون علامت هستند و بسیاری از افراد تا زمان انجام آزمایش‌های تصویربرداری مانند سونوگرافی از وجود آنها مطلع نمی‌شوند. با این حال، در برخی موارد، ممکن است علائم زیر ظاهر شود:

برآمدگی یا توده در گردن: اگر گره تیروئیدی بزرگ باشد، ممکن است به صورت برآمدگی در جلوی گردن قابل لمس یا حتی قابل مشاهده باشد.

مشکلات بلع یا تنفس: گره‌های بزرگ می‌توانند به نای یا مری فشار وارد کنند و باعث مشکل در بلع یا تنفس شوند.

تغییر در صدا: اگر گره به تارهای صوتی فشار وارد کند، ممکن است فرد دچار گرفتگی صدا یا تغییرات دیگر در صدا شود.

علائم پرکاری تیروئید: در صورتی که گره هورمون تیروئید بیشتری تولید کند، علائم پرکاری تیروئید ممکن است بروز کند. این علائم شامل تپش قلب، کاهش وزن غیرمنتظره، تعریق بیش از حد، اضطراب و لرزش دست‌ها است.

علائم کم‌کاری تیروئید: در مواردی که گره منجر به کاهش تولید هورمون تیروئید شود، علائم کم‌کاری تیروئید ممکن است شامل خستگی، افزایش وزن، خشکی پوست، یبوست و احساس سرما باشد.

درد یا ناراحتی در گردن: به ندرت، گره‌های تیروئید ممکن است باعث درد شوند، به ویژه اگر دچار خونریزی یا التهاب شوند.

گرچه بسیاری از گره‌های تیروئیدی خوش‌خیم هستند، ارزیابی پزشکی دقیق برای تشخیص درست و تعیین نیاز به درمان ضروری است.

علت بروز گره تیروئید

بروز گره یا ندول‌های تیروئیدی ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد. این عوامل می‌توانند به شرایط زمینه‌ای غده تیروئید، ژنتیک، و عوامل محیطی مرتبط باشند. برخی از مهم‌ترین علل عبارتند از:

کمبود ید: ید برای تولید هورمون‌های تیروئیدی ضروری است. کمبود ید در رژیم غذایی می‌تواند منجر به بزرگ شدن غده تیروئید (گواتر) و تشکیل گره‌های تیروئیدی شود. امروزه با اضافه شدن ید به نمک‌های خوراکی، این مشکل کمتر دیده می‌شود، اما همچنان در برخی مناطق جهان رایج است.

رشد بیش از حد بافت تیروئید (آدنوم تیروئید): گاهی یک توده خوش‌خیم در غده تیروئید رشد می‌کند که به آن آدنوم تیروئید گفته می‌شود. این آدنوم‌ها معمولاً خوش‌خیم هستند و ممکن است عملکرد تیروئید را تغییر ندهند، اما در برخی موارد می‌توانند هورمون تیروئید تولید کنند و به پرکاری تیروئید منجر شوند.

کیست‌های تیروئید: برخی گره‌های تیروئید به صورت کیست پر از مایع تشکیل می‌شوند. این کیست‌ها ممکن است ناشی از تخریب آدنوم‌های تیروئید یا تغییرات دیگر در بافت غده باشند.

التهاب تیروئید (تیروئیدیت): التهاب غده تیروئید، به ویژه تیروئیدیت هاشیموتو، می‌تواند باعث بروز گره‌های تیروئیدی شود. در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به غده تیروئید حمله می‌کند و در طول زمان باعث کم‌کاری تیروئید و بروز گره‌ها می‌شود.

سرطان تیروئید: در برخی موارد نادر، گره‌های تیروئیدی ممکن است بدخیم و نشانه‌ای از سرطان تیروئید باشند. این نوع گره‌ها معمولاً سفت و غیر متحرک هستند و ممکن است رشد سریعی داشته باشند.

سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی: افرادی که سابقه خانوادگی گره‌های تیروئیدی یا بیماری‌های تیروئید دارند، بیشتر در معرض خطر بروز این مشکل هستند. برخی جهش‌های ژنتیکی می‌توانند به رشد غیرطبیعی سلول‌های تیروئید و تشکیل گره منجر شوند.

قرار گرفتن در معرض پرتوهای رادیواکتیو: افرادی که به دلیل درمان سرطان یا به دلایل محیطی در معرض پرتوهای رادیواکتیو قرار گرفته‌اند، بیشتر در معرض خطر تشکیل گره‌های تیروئیدی قرار دارند.

در بسیاری از موارد، علت دقیق بروز گره‌های تیروئیدی مشخص نیست، اما بررسی‌های بالینی و تصویربرداری می‌تواند به تشخیص و درمان مناسب کمک کند.

تشخیص گره تیروئید

تشخیص گره یا ندول تیروئید شامل مجموعه‌ای از روش‌های بالینی و تصویربرداری است که به پزشک کمک می‌کند تا ماهیت گره را ارزیابی کرده و مشخص کند که آیا خوش‌خیم است یا نیاز به بررسی بیشتر برای احتمال بدخیمی دارد. مراحل تشخیص گره تیروئید به شرح زیر است:

معاینه بالینی

پزشک با معاینه فیزیکی، گردن را از نظر وجود توده یا برآمدگی بررسی می‌کند. در این معاینه، پزشک ممکن است با لمس گردن به دنبال گره‌ها یا بزرگ شدن غده تیروئید (گواتر) بگردد. معاینه بالینی اولین گام برای شناسایی گره‌های قابل لمس است.

آزمایش خون (ارزیابی عملکرد تیروئید)

برای ارزیابی عملکرد غده تیروئید، آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح هورمون‌های تیروئیدی انجام می‌شود. آزمایشات شامل موارد زیر است:

• TSH (هورمون محرک تیروئید): برای بررسی سطح تحریک تیروئید توسط هیپوفیز.
• T3 و T4: هورمون‌های اصلی تیروئید که به تشخیص پرکاری یا کم‌کاری تیروئید کمک می‌کنند.
• آنتی‌بادی‌های تیروئید: در موارد مشکوک به بیماری‌های خودایمنی تیروئید، مانند تیروئیدیت هاشیموتو، آزمایش آنتی‌بادی‌های تیروئیدی انجام می‌شود.

سونوگرافی تیروئید

سونوگرافی یک ابزار دقیق و غیرتهاجمی برای ارزیابی گره‌های تیروئیدی است. این روش کمک می‌کند تا اندازه، شکل، تعداد، و ساختار داخلی گره‌ها بررسی شود. ویژگی‌های سونوگرافی مانند وجود نواحی سخت، عدم تقارن، و وجود کلسیم در گره‌ها می‌تواند به پزشک در تشخیص خوش‌خیمی یا بدخیمی گره کمک کند.

اسکن تیروئید (اسکن رادیونوکلئید)

این روش تصویربرداری شامل تزریق یا خوردن ماده رادیواکتیو است که توسط تیروئید جذب می‌شود. سپس، یک دوربین مخصوص تصویرسازی از غده تیروئید انجام می‌دهد. این آزمایش مشخص می‌کند که گره “داغ” است (یعنی هورمون تیروئید بیش از حد تولید می‌کند) یا “سرد” (یعنی فعالیت هورمونی ندارد). گره‌های داغ معمولاً خوش‌خیم هستند، اما گره‌های سرد ممکن است نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند.

بیوپسی با سوزن نازک (FNA)

در صورتی که سونوگرافی یا اسکن تیروئید نشان‌دهنده احتمال بدخیمی باشد، پزشک ممکن است بیوپسی با سوزن نازک را توصیه کند. در این روش، با یک سوزن نازک نمونه کوچکی از سلول‌های گره برداشته می‌شود و در آزمایشگاه از نظر سرطانی بودن سلول‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد. بیوپسی FNA یک روش استاندارد برای تشخیص سرطان تیروئید است.

سی تی اسکن یا ام آر آی

در مواردی که گره‌های بزرگ به بافت‌های اطراف فشار می‌آورند یا به داخل قفسه سینه گسترش یافته‌اند، ممکن است پزشک سی تی اسکن یا ام آر آی را برای ارزیابی بیشتر توصیه کند. این روش‌ها به مشاهده دقیق‌تر و سه‌بعدی گره‌ها و بررسی تأثیر آنها بر سایر بافت‌ها کمک می‌کنند.

آزمایش‌های ژنتیکی

در برخی موارد، برای بررسی جهش‌های ژنتیکی مرتبط با سرطان تیروئید، پزشک ممکن است آزمایش‌های ژنتیکی را توصیه کند. این آزمایش‌ها می‌توانند به پیش‌بینی خطر بدخیمی در گره‌ها کمک کنند و تصمیم‌گیری درمانی را تسهیل کنند.

انواع گره تیروئید

گره‌های تیروئیدی به چند دسته مختلف تقسیم می‌شوند که هر کدام ویژگی‌ها، علائم و خطرات خاص خود را دارند. انواع گره‌های تیروئیدی شامل موارد زیر است:

گره‌های خوش‌خیم (آدنوم تیروئید)

گره‌های خوش‌خیم شایع‌ترین نوع گره تیروئیدی هستند و اغلب هیچ خطری برای سلامتی ایجاد نمی‌کنند. این گره‌ها معمولاً غیرسرطانی هستند و به دلیل رشد بیش از حد بافت تیروئید ایجاد می‌شوند. گره‌های خوش‌خیم ممکن است عملکرد تیروئید را تحت تأثیر قرار ندهند و معمولاً با نظارت و در صورت نیاز درمان دارویی یا جراحی کنترل می‌شوند. برخی از گره‌های خوش‌خیم می‌توانند هورمون تیروئید تولید کرده و به پرکاری تیروئید منجر شوند.

کیست‌های تیروئید

کیست‌های تیروئید حفره‌های پر از مایع هستند که در داخل یا روی غده تیروئید شکل می‌گیرند. این کیست‌ها ممکن است کوچک باشند و هیچ علامتی نداشته باشند، اما در صورت بزرگ شدن می‌توانند باعث فشار به بافت‌های مجاور شده و مشکلاتی مانند درد یا مشکل در بلع و تنفس ایجاد کنند. بیشتر کیست‌ها خوش‌خیم هستند، اما برخی از آنها ممکن است حاوی بخش‌های جامد باشند که نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.

گره‌های هایپرفانکشنال (گره‌های داغ)

گره‌های هایپرفانکشنال که به “گره‌های داغ” نیز معروف‌اند، گره‌هایی هستند که بیش از حد هورمون تیروئید تولید می‌کنند. این نوع گره‌ها معمولاً در اسکن رادیواکتیو تیروئید فعال نشان داده می‌شوند و می‌توانند به پرکاری تیروئید منجر شوند. پرکاری تیروئید باعث علائمی مانند تپش قلب، کاهش وزن، تعریق بیش از حد و اضطراب می‌شود. گره‌های داغ معمولاً خوش‌خیم هستند و با روش‌هایی مانند درمان رادیواکتیو یا جراحی قابل درمان‌اند.

گره‌های هایپوفانکشنال (گره‌های سرد)

گره‌های هایپوفانکشنال یا “گره‌های سرد” گره‌هایی هستند که در اسکن تیروئید فعالیت کمتری نسبت به بافت طبیعی تیروئید دارند. این گره‌ها معمولاً هورمون تیروئید تولید نمی‌کنند و در برخی موارد ممکن است نشانه‌ای از سرطان تیروئید باشند. بنابراین، گره‌های سرد اغلب نیاز به بررسی بیشتر از طریق بیوپسی یا تصویربرداری دقیق دارند.

گره‌های بدخیم (سرطان تیروئید)

گره‌های بدخیم نادر هستند اما می‌توانند خطرناک باشند. این گره‌ها نشان‌دهنده وجود سرطان تیروئید هستند و می‌توانند به بافت‌های اطراف گسترش پیدا کنند. انواع مختلف سرطان تیروئید شامل موارد زیر است:

• کارسینوم پاپیلاری: شایع‌ترین نوع سرطان تیروئید که معمولاً رشد آهسته‌ای دارد و به خوبی به درمان پاسخ می‌دهد.
• کارسینوم فولیکولار: نوع دیگری از سرطان تیروئید که ممکن است به ریه‌ها یا استخوان‌ها گسترش یابد.
• کارسینوم مدولاری تیروئید: نوعی سرطان کمتر شایع که از سلول‌های تولیدکننده کلسیتونین شروع می‌شود.
• کارسینوم آناپلاستیک: نادرترین و مهاجم‌ترین نوع سرطان تیروئید که سریع رشد می‌کند و به درمان مقاوم است.

گره‌های التهابی (گره‌های ناشی از تیروئیدیت)

در برخی موارد، گره‌های تیروئیدی ممکن است به دلیل التهاب غده تیروئید ایجاد شوند. این نوع گره‌ها اغلب در بیماری‌های خودایمنی مانند تیروئیدیت هاشیموتو دیده می‌شوند. این گره‌ها معمولاً خوش‌خیم هستند اما می‌توانند باعث بزرگ شدن غده تیروئید و کم‌کاری تیروئید شوند.

گره‌های چندگانه (گواتر ندولار چندگانه)

در برخی افراد، به جای یک گره، چندین گره در تیروئید تشکیل می‌شود. این وضعیت به عنوان گواتر ندولار چندگانه شناخته می‌شود. این گره‌ها معمولاً خوش‌خیم هستند، اما ممکن است به دلایل مختلفی مانند کمبود ید یا عوامل ژنتیکی ایجاد شوند. اگر این گره‌ها بزرگ شوند، ممکن است مشکلاتی مانند فشار بر نای یا مری ایجاد کنند.

درمان گره تیروئید

درمان گره‌های تیروئید به نوع گره، اندازه، علائم و احتمال بدخیمی بستگی دارد. هدف از درمان، مدیریت علائم، جلوگیری از عوارض، و در موارد بدخیمی، درمان کامل سرطان تیروئید است. روش‌های درمانی شامل موارد زیر هستند:

مراقبت و نظارت دوره‌ای (Watchful Waiting)

در صورتی که گره تیروئید خوش‌خیم باشد و علائمی ایجاد نکند، پزشک ممکن است تنها نظارت منظم را توصیه کند. در این روش، بیمار هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار تحت معاینه و سونوگرافی قرار می‌گیرد تا بررسی شود که آیا گره بزرگ‌تر شده یا تغییرات مشکوکی پیدا کرده است.

• مناسب برای: گره‌های کوچک، خوش‌خیم و بدون علائم.

درمان با داروهای هورمونی تیروئید

در برخی موارد، پزشک ممکن است درمان با داروهای هورمونی تیروئید (مانند لووتیروکسین) را برای کاهش سایز گره‌های تیروئیدی توصیه کند. این داروها می‌توانند با کاهش سطح TSH (هورمون تحریک‌کننده تیروئید) به کوچک کردن برخی گره‌های تیروئیدی کمک کنند. با این حال، اثربخشی این روش درمانی مورد بحث است و معمولاً برای گره‌های بزرگ یا مشکوک توصیه نمی‌شود.

• مناسب برای: گره‌های خوش‌خیم و گواترهای کوچک بدون علائم جدی.

درمان با ید رادیواکتیو

ید رادیواکتیو (RAI) برای درمان گره‌های هایپرفانکشنال (گره‌های داغ) استفاده می‌شود که باعث پرکاری تیروئید می‌شوند. ید رادیواکتیو توسط غده تیروئید جذب می‌شود و باعث تخریب سلول‌های فعال تیروئیدی می‌شود. این روش درمانی در گره‌های خوش‌خیم که هورمون تیروئید بیش از حد تولید می‌کنند، بسیار موثر است.

• مناسب برای: گره‌های هایپرفانکشنال (داغ) و پرکاری تیروئید.

بیوپسی با سوزن نازک (FNA) و آسپیراسیون

در صورتی که گره‌های تیروئید به صورت کیست پر از مایع باشند و موجب علائم فشاری شوند، پزشک ممکن است تخلیه مایع از طریق بیوپسی یا آسپیراسیون با سوزن نازک را توصیه کند. این روش می‌تواند علائم را تسکین دهد، اما ممکن است مایع دوباره در طول زمان جمع شود و نیاز به تخلیه مجدد باشد.

• مناسب برای: کیست‌های تیروئیدی با علائم فشاری یا درد.

جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی)

در صورتی که گره تیروئیدی بسیار بزرگ باشد، علائمی ایجاد کند (مانند مشکلات بلع یا تنفس)، یا مشکوک به بدخیمی باشد، جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی) انجام می‌شود. این جراحی ممکن است شامل برداشتن بخشی از تیروئید (لوبکتومی) یا تمام غده (تیروئیدکتومی کامل) باشد.

مواردی که ممکن است نیاز به جراحی داشته باشند:

• گره‌های بزرگ که باعث فشار به ساختارهای مجاور شده‌اند.
• گره‌های بدخیم یا مشکوک به سرطان.
• گره‌های داغ که به درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند.
• مناسب برای: گره‌های بدخیم، گره‌های بزرگ با علائم، یا گره‌های داغ مقاوم به درمان.

درمان با الکل یا لیزر (Ablation Therapy)

روش‌های تخریبی مانند تزریق الکل یا درمان با لیزر برای تخریب گره‌های تیروئیدی خوش‌خیم که علائمی ایجاد می‌کنند، استفاده می‌شود. این روش‌ها کم‌تهاجمی هستند و به ویژه برای بیمارانی که نمی‌خواهند جراحی کنند یا برای جراحی مناسب نیستند، مفید است.

• مناسب برای: گره‌های خوش‌خیم با علائم فشاری.

درمان سرطان تیروئید

در صورت تشخیص سرطان تیروئید، درمان بسته به نوع و مرحله سرطان شامل موارد زیر می‌شود:

• جراحی تیروئیدکتومی کامل: برداشتن تمام غده تیروئید.
• ید رادیواکتیو: برای از بین بردن هر گونه سلول سرطانی باقی‌مانده پس از جراحی.
• درمان هورمونی: برای جلوگیری از بازگشت سرطان، بیمار ممکن است نیاز به مصرف طولانی‌مدت هورمون‌های تیروئیدی داشته باشد.
• پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی: در موارد نادر سرطان‌های تهاجمی یا پیشرفته، این روش‌ها نیز استفاده می‌شوند.
• مناسب برای: سرطان‌های تیروئید (پاپیلاری، فولیکولار، مدولاری، آناپلاستیک).

نتیجه‌گیری

گره‌های تیروئیدی، با وجود اینکه در اغلب موارد خوش‌خیم و بی‌خطر هستند، می‌توانند چالشی جدی برای سلامت فرد باشند، به‌ویژه زمانی که علائم فشاری یا بدخیمی پدیدار شود. اما خبر خوب این است که با پیشرفت‌های چشمگیر در تشخیص و درمان، پزشکان می‌توانند با دقت بیشتری نوع گره را شناسایی کرده و بهترین راهکار درمانی را ارائه دهند. از نظارت ساده تا جراحی و روش‌های نوین کم‌تهاجمی، هر بیمار می‌تواند مسیری درمانی مناسب خود را طی کند. مهم این است که با آگاهی و اقدام به موقع، نه تنها نگرانی‌های مربوط به گره‌های تیروئیدی را مدیریت کنیم، بلکه کیفیت زندگی خود را نیز حفظ و بهبود بخشیم.