جراحی غدد بزاقی چه مشکلاتی را برطرف می‌کند؟

جراحی غدد بزاقی زمانی انجام می‌شود که مشکلاتی مانند تومور، سنگ بزاقی، عفونت مکرر یا انسداد مجرا با روش‌های ساده‌تر درمان نشوند. نوع جراحی با توجه به غده درگیر، شدت بیماری و شرایط بیمار متفاوت است و ممکن است فقط بخشی از غده یا تمام آن برداشته شود. در ادامه با کاربردها، مراحل انجام، عوارض و مراقبت‌های بعد از جراحی غدد بزاقی آشنا می‌شوید.

جراحی غدد بزاقی چیست؟

جراحی غدد بزاقی یکی از روش‌های درمان مشکلاتی مانند تومور، سنگ، عفونت مکرر یا انسداد مجرای بزاق است. این جراحی می‌تواند روی غده پاروتید در کنار گوش، غده زیر فکی یا غده زیرزبانی انجام شود و هدف آن برداشتن بافت آسیب‌دیده و برطرف کردن علائمی مانند درد، تورم و عفونت است.

روش جراحی برای همه بیماران یکسان نیست. در بعضی موارد فقط توده یا بخش کوچکی از غده برداشته می‌شود، اما گاهی خارج کردن کامل غده ضرورت دارد. پزشک پس از معاینه، بررسی تصویربرداری و مشخص شدن نوع بیماری، مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب می‌کند.

کاربرد جراحی غدد بزاقی 

جراحی غدد بزاقی به منظور بهبود انواع بیماری های غدد بزاقی انجام می‌شود. معمولاً در مواردی که مشکلاتی مانند التهاب یا توسعه غیرطبیعی در این غدد وجود داشته باشد، توصیه می‌شود. تجویز این جراحی به عوامل متعددی مانند: نوع مشکل، شدت علائم، تأثیر بر کیفیت زندگی فرد و عدم پاسخ به درمان‌های دیگر بستگی دارد. مواردی که که جراحی غدد بزاقی توصیه می‌شود عبارتند از:

توسعه غیرطبیعی: اگر غدد بزاقی، توسعه غیرطبیعی داشته باشند و توده‌های قابل حس روی گردن یا در داخل دهان ایجاد کنند پزشک متخصص ، انجام جراحی غدد بزاقی را ضروری می‌داند.  

التهاب‌های مزمن: التهاب‌های مکرر و مزمن در غدد بزاقی که با درمان‌های دارویی کنترل نشوند، ممکن است ضرورت انجام جراحی را ایجاد کند.

تشخیص توده‌ها: در صورت تشخیص توده‌های خطرناک یا سرطانی در غدد بزاقی، جراحی برای از بین بردن این توده‌ها و جلوگیری از گسترش آن‌ها جراحی را توصیه می‌کند.

بیشتر بخوانید: تشخیص تورم غده ی بزاقی

انواع جراحی غدد بزاقی

نوع جراحی غدد بزاقی به محل درگیری، نوع بیماری و شدت آسیب بستگی دارد. گاهی فقط توده یا سنگ خارج می‌شود و در بعضی موارد، برداشتن بخشی از غده یا تمام آن ضرورت دارد.

جراحی غده پاروتید

این جراحی برای درمان تومورها، التهاب‌های مزمن یا مشکلات غده پاروتید در کنار گوش انجام می‌شود. بسته به شرایط بیمار، ممکن است فقط بخشی از غده یا تمام آن برداشته شود.

جراحی غده زیر فکی

در صورت وجود سنگ، عفونت مکرر یا توده در غده زیر فکی، پزشک ممکن است خارج کردن سنگ یا برداشتن غده را پیشنهاد کند.

جراحی غده زیرزبانی

این روش بیشتر برای درمان کیست، انسداد مجرا یا توده‌های ناحیه زیر زبان انجام می‌شود. میزان برداشت بافت به نوع مشکل بستگی دارد.

خارج کردن سنگ غدد بزاقی

اگر سنگ باعث درد، تورم یا عفونت شده باشد و با روش‌های ساده‌تر برطرف نشود، پزشک آن را با جراحی یا روش‌های کم‌تهاجمی خارج می‌کند.

برداشتن تومور غدد بزاقی

تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم غدد بزاقی ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند. در این شرایط، جراح تلاش می‌کند توده را همراه با حاشیه‌ای ایمن خارج کند و تا حد امکان از بافت‌های سالم اطراف محافظت شود.

زمان مناسب جراحی غدد بزاقی

زمان مناسب برای جراحی غدد بزاقی به عوامل مرتبط با شرایط فرد و نوع مشکلات مرتبط با غدد بزاقی بستگی دارد. برخی از عوامل مهم که در تصمیم به جراحی تاثیرگذار هستند، عبارتند از:

نوع مشکلات: نوع و شدت مشکلات مرتبط با غدد بزاقی تاثیر بزرگی در زمان جراحی دارد. ممکن است در موارد اورژانسی یا وضعیت‌های خطرناک، جراحی بلافاصله انجام شود. اما در مواردی دیگر که مشکلات خفیف‌تر هستند، زمان جراحی با توجه به علائم و تشخیص پزشک برنامه‌ریزی شود.

پاسخ به درمان‌های دیگر: اگر درمان‌های دیگر مانند داروها یا درمان‌های غیرجراحی مثل تزریق‌ها به غدد بزاقی نتیجه‌ای نداشته باشد، جراحی ممکن است به عنوان گزینه نهایی در نظر گرفته شود.

شرایط سلامت عمومی: وضعیت سلامت فرد از اهمیت بالایی برخوردار است. در صورتی که شرایط عمومی برای انجام جراحی مناسب نباشد، پزشک باید فرد را از نظر مناسب بودن برای جراحی بررسی کند.

برنامه‌ریزی پزشک: نظر پزشک درباره زمان مناسب برای جراحی بسیار ارزشمند است. پزشک بر اساس تجربه و دانش خود، زمان مناسب جراحی را تعیین می‌کند و به فرد توضیح می‌دهد.

بیشتر بخوانید: تومورهای غدد بزاقی خوش خیم

چه کسانی کاندید مناسبی برای جراحی غدد بزاقی هستند؟

جراحی غدد بزاقی برای همه بیماران ضروری نیست و معمولاً زمانی پیشنهاد می‌شود که مشکل با دارو یا روش‌های ساده‌تر برطرف نشود. افرادی که شرایط زیر را دارند، ممکن است کاندید مناسبی برای این جراحی باشند:

• وجود توده خوش‌خیم یا بدخیم در غدد بزاقی
• سنگ بزاقی بزرگ یا انسداد مداوم مجرا
• عفونت و التهاب‌های مکرر
• درد و تورم مداوم هنگام غذا خوردن
• رشد غیرطبیعی غده یا ایجاد توده در گردن و دهان
• پاسخ ندادن بیماری به درمان‌های دارویی
• احتمال گسترش تومور به بافت‌های اطراف

پزشک پیش از تصمیم‌گیری، وضعیت عمومی بیمار، محل درگیری، نتیجه تصویربرداری و نوع بیماری را بررسی می‌کند. در برخی موارد، درمان‌های کم‌تهاجمی کافی هستند و نیازی به برداشتن غده وجود ندارد.

اقدامات قبل از جراحی غدد بزاقی 

قبل از جراحی غدد بزاقی، اقدامات مهمی وجود دارد که برای آماده‌سازی بیمار و انجام جراحی بهتر انجام می‌شود. این اقدامات شامل موارد زیر است:

مشاوره با پزشک: برگزاری جلسه مشاوره بیمار با پزشک متخصص از مراحل اولیه آمادگی برای انجام جراحی غدد بزاقی است. بیمار در این جلسه انتظارات خود از نتیجه جراحی و سوالات خود را مطرح می‌کند.

آزمایشات قبل از جراحی: قبل از جراحی، بیمار ممکن است نیاز به آزمایشات خون، آزمایشات تصویربرداری مانند اسکن CT یا MRI داشته باشد. این آزمایشات به پزشک کمک می‌کند تا بررسی کاملی از وضعیت بیمار داشته باشد.

ترکیبات دارویی: در برخی موارد، پزشک ممکن است توصیه کند که بیمار قبل از جراحی مدتی از داروهای خاص را مصرف کند، به طور مثال باید برای کاهش خطر عفونت، آنتی‌بیوتیک‌ مصرف کند. 

محدود کردن عادات مضر: بیمار باید قبل از جراحی مصرف مواد مخدر، الکل و سیگار را متوقف کند. زیرا این عادت غلط می‌توانند بر روی بهبودی بعد از جراحی تأثیر منفی بگذارند.

رژیم غذایی خاص: پزشک ممکن است توصیه کند که بیمار قبل از جراحی، یک رژیم غذایی خاص را رعایت کنید. مانند محدود کردن مصرف غذاهای چرب و سنگین.

ممنوعیت ها: پزشک ممکن از از شما بخواهد 12 ساعت قبل از جراحی چیزی نخورید و ننوشید.

بیشتر بخوانید: سنگ غدد بزاقی چه علائمی دارد؟

روند انجام جراحی غدد بزاقی

جراحی غدد بزاقی معمولا توسط جراحان گوش و حلق انجام می‌شود. مراحل اصلی انجام جراحی غدد بزاقی عبارتند از:

آماده‌سازی بیمار: بیمار پس از رعایت توصیه‌های پزشک وارد اتاق عمل شده و آمادگی‌های اولیه انجام می‌شود.

بیهوشی: برای انجام این جراحی، بیمار تحت بیهوشی قرار می‌گیرد. تصمیم درباره نوع بیهوشی توسط پزشک و با توجه به نوع جراحی، سلامت کلیه بیمار و … انجام می‌شود.

دسترسی به غدد بزاقی: جراح معمولاً از روش‌های جراحی کلاسیک یا اندوسکوپیک برای دسترسی به غده‌های بزاقی استفاده می‌کند. در روش کلاسیک، یک برش در ناحیه مورد نظر انجام می‌شود تا به غده دسترسی پیدا کند، در حالی که در روش اندوسکوپیک از یک اندوسکوپ (یک دستگاه با دوربین تصویربرداری) استفاده می‌شود. که از طریق داخل دهان یا حلق به نقطه مورد نظر دسترسی پیدا می‌کند.

حذف تومورها یا سنگ‌های بزاقی: اگر تومورهای خوش‌خیم، بدخیم یا سنگ‌های بزاقی وجود داشته باشد. جراح آنها را حذف می‌کند. در برخی موارد، تومورها یا سنگ‌های بزاقی ممکن است به طور کامل حذف شوند، در حالی که در برخی موارد دیگر، فقط بخشی از آنها حذف می‌شود.

 بستن جراحی: پس از حذف تومورها یا سنگ‌های بزاقی، منطقه جراحی معمولاً با بخیه بسته می‌شود. این فرآیند با توجه به تشخیص جراحی با استفاده از بخیه‌های جذب‌پذیر یا غیر جذب‌پذیر انجام می‌شود.

بعد جراحی: بعد از جراحی، بیمار به بخش ریکاوری برای بازیابی هوشیار منتقل می‌شود. 

بیشتر بخوانید: بیماری‌های خوش خیم غدد بزاقی

مزایای جراحی غدد بزاقی

جراحی غدد بزاقی می‌تواند برای برطرف کردن مشکلات مرتبط با این غدد مفید باشد. مزایای متعدد این جراحی شامل موارد زیر است:

حذف تومورهای بدخیم: جراحی غدد بزاقی برای حذف تومورهای بدخیم در این منطقه کاربرد دارد. این جراحی به جلوگیری از گسترش سرطان و بهبود بیمار کمک می‌کند.

تسهیل در جراحی‌های دیگر: در برخی موارد، از جراحی غدد بزاقی به عنوان قسمتی از روند درمانی برای برخی از بیماری‌های دهان، فک‌ها و صورت استفاده می‌شود، که ممکن است نیاز به حذف یا تغییرات در ساختارهای اطراف دهان داشته باشد.

کاهش علائم ناخوشایند: اگر بیمار علائمی مانند درد، تورم یا عفونت در غدد بزاقی داشته باشد جراحی می‌تواند به کاهش یا حذف این علائم کمک کند.

ارتقاء کیفیت زندگی: با حذف مشکلاتی مانند سنگ‌های بزاقی یا تومورهای بزاقی، بیمار ممکن است بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی خود را تجربه کند، از جمله کاهش درد و عفونت و بهبود عملکرد گوارشی.

پیشگیری از عود بیماری: در برخی موارد، جراحی غدد بزاقی می‌تواند به عنوان یک اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از عود بیماری‌های خوش‌خیم یا بدخیم مرتبط با این غدد مورد استفاده قرار گیرد.

عوارض احتمالی جراحی غدد بزاقی

بیشتر بیماران بعد از جراحی غدد بزاقی با عوارض موقتی مانند درد، تورم، کبودی یا بی‌حسی اطراف محل عمل روبه‌رو می‌شوند. این علائم معمولاً با گذشت زمان کمتر می‌شوند و با مصرف دارو و رعایت مراقبت‌های توصیه‌شده قابل کنترل هستند.

با این حال، بسته به محل غده و وسعت جراحی، ممکن است عوارض زیر نیز ایجاد شوند:

عوارض شایع و موقتی

• درد و تورم در محل جراحی
• کبودی و احساس کشیدگی پوست
• بی‌حسی اطراف گوش، فک یا گردن
• دشواری موقت هنگام جویدن یا بلع

عوارضی که به بررسی پزشکی نیاز دارند

• خونریزی یا عفونت محل زخم
• خروج بزاق یا تجمع مایع زیر پوست
• ضعف عضلات صورت یا لب پایین
• باقی ماندن جای زخم
• خشکی دهان پس از جراحی گسترده

در جراحی غده پاروتید، به دلیل نزدیکی عصب صورت به این غده، احتمال ضعف موقت عضلات صورت وجود دارد. این عارضه در بسیاری از بیماران به‌تدریج بهتر می‌شود، اما در صورت ادامه‌دار بودن باید توسط پزشک بررسی شود.

بیشتر بخوانید: عفونت غدد بزاقی

دوره نقاهت جراحی غدد بزاقی چقدر است؟

دوره نقاهت جراحی غدد بزاقی معمولاً حدود یک تا دو هفته طول می‌کشد؛ بااین‌حال، زمان بهبودی به نوع غده، وسعت جراحی و شرایط بیمار بستگی دارد. بسیاری از افراد پس از حدود یک هفته می‌توانند به فعالیت‌های سبک یا کار خود بازگردند.

درد، تورم و بی‌حسی اطراف محل جراحی در روزهای ابتدایی طبیعی است و به‌تدریج کمتر می‌شود. بهتر است تا زمان تأیید پزشک از ورزش سنگین، بلند کردن اجسام و وارد کردن فشار به محل عمل خودداری شود. در صورت افزایش تورم، تب، خونریزی یا خروج ترشح از زخم باید با پزشک تماس گرفت.

سوالات متداول

نتیجه گیری

جراحی غدد بزاقی یک روش درمانی است که برای حذف یا بهبود مشکلات مرتبط با این غدد، مانند تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم، سنگ‌های بزاقی، عفونت‌ها یا تنگی‌های ساختاری و… استفاده می‌شود. تصمیم در مورد زمان جراحی غدد بزاقی باید با مشاوره و هماهنگی با پزشک متخصص انجام شود.این تصمیم با توجه به شرایط فرد و گزینه‌های درمانی پیش رو پس از ارزیابی ‌های متعدد انجام می‌شود.