علائم، تشخیص و درمان تومور های غدد بزاقی

تومورهای غدد بزاقی مجموعه‌ای از توده‌ها یا برآمدگی‌ها هستند که وظیفه تولید بزاق برای مرطوب نگه داشتن دهان و کمک به گوارش غذا را دارند. این غدد در سه نقطه اصلی بدن قرار دارند: جلوی گوش (غده پاروتید)، زیر زبان (غده ساب‌لینگوال)، و زیر فک (غده ساب‌ماندیبولار).تومورهای غدد بزاقی می‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند، اما خوشبختانه اکثر آن‌ها خوش‌خیم‌اند. تومورهای خوش‌خیم معمولاً به آرامی رشد می‌کنند و اغلب بدون درد هستند. با این حال، تومورهای بدخیم می‌توانند سریع رشد کرده و به سایر نقاط بدن نیز گسترش پیدا کنند.تومورهای بزاقی هرچند که ممکن است در نگاه اول ترسناک به نظر برسند، اما با تشخیص زودهنگام و مراقبت مناسب می‌توان به خوبی آن‌ها را کنترل کرد و در بیشتر موارد درمان‌های موفقی را تجربه کرد.

۰۰:۴۲

تومور پاروتید

انواع تومور های غدد بزاقی

تومورهای غدد بزاقی به طور کلی به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند: تومورهای خوش‌خیم و تومورهای بدخیم. هر کدام از این دسته‌ها انواع متعددی دارند که در ادامه با برخی از رایج‌ترین آن‌ها آشنا می‌شویم:

 تومورهای خوش‌خیم

این نوع تومورها معمولاً رشد آهسته‌ای دارند و به طور کلی خطر گسترش به سایر نقاط بدن را ندارند.

آدنوم پلئومورفیک:  شایع‌ترین تومور خوش‌خیم غدد بزاقی است.این تومور بیشتر در غده پاروتید دیده می‌شود و معمولاً به صورت یک توده نرم و بدون درد در اطراف گوش ظاهر می‌شود.به دلیل ساختار پیچیده و تنوع سلولی، به آن “تومور چندشکل” نیز می‌گویند.

تومور وارتین : این تومور نیز در غده پاروتید شایع است و اغلب در مردان مسن‌تر و سیگاری رخ می‌دهد.به طور معمول بدون درد است و ممکن است دوطرفه باشد.برخلاف بسیاری از تومورهای خوش‌خیم، احتمال برگشت آن بعد از جراحی بسیار کم است.

تومورهای بدخیم

این تومورها پتانسیل تهاجم و گسترش به بافت‌های دیگر را دارند و نیازمند تشخیص و درمان سریع هستند.

کارسینوم موکواپیدرموئید: شایع‌ترین تومور بدخیم غدد بزاقی، که می‌تواند هم در غده پاروتید و هم در غدد کوچکتر بزاقی یافت شود.میزان بدخیمی این تومور متغیر است و بسته به نوع آن، پیش‌آگهی متفاوتی دارد.

آدنوئید سیستیک کارسینوما: این تومور به دلیل رشد آهسته اما تهاجمی، می‌تواند به عصب‌ها و بافت‌های اطراف حمله کند.با اینکه به آرامی پیشرفت می‌کند، تمایل بالایی به عود و گسترش به نقاط دوردست مانند ریه‌ها دارد.

کارسینوم آکینیک سل: بیشتر در غده پاروتید یافت می‌شود.گرچه این تومور جزء تومورهای بدخیم محسوب می‌شود، اما رشد آن نسبت به دیگر انواع تومورهای بدخیم کندتر است و معمولاً پیش‌آگهی خوبی دارد.

کارسینوم از پلئومورفیک آدنوم: در برخی موارد، آدنوم پلئومورفیک خوش‌خیم ممکن است به یک تومور بدخیم تبدیل شود.این نوع تومور به درمان سریع و مداخله نیاز دارد، چرا که رشد آن سریع و تهاجمی است.

سایر تومورهای غدد بزاقی

علاوه بر موارد بالا، تومورهای دیگری نیز وجود دارند که ممکن است کمتر رایج باشند، از جمله کارسینوم سلول‌های قاعده‌ای و میواپیتلیوما.

تشخیص نوع دقیق تومورهای بزاقی نیاز به بیوپسی و تصویر‌برداری‌های دقیق دارد. درمان آن‌ها می‌تواند شامل جراحی، پرتو درمانی و یا حتی شیمی‌درمانی باشد، بسته به اینکه تومور خوش‌خیم یا بدخیم باشد و میزان پیشرفت آن چه اندازه باشد.

علائم تومورهای غدد بزاقی

علائم تومورهای غدد بزاقی می‌تواند بسته به نوع و محل تومور، متفاوت باشد. برخی از این علائم ممکن است در ابتدا نامحسوس باشند، به همین دلیل توجه به هرگونه تغییر غیرعادی در ناحیه سر و گردن اهمیت دارد. در ادامه به برخی از رایج‌ترین علائم اشاره می‌شود:

• توده یا برآمدگی قابل مشاهده یا لمس در ناحیه سر و گردن
• تغییرات عصبی یا ضعف عضلات صورت
• درد یا ناراحتی
• مشکلات بلع یا باز کردن دهان
• تورم در ناحیه گردن یا فک
• ترشح خون از دهان یا تورم غدد لنفاوی
• خشکی دهان یا تغییر در ترشح بزاق

علت ایجاد تومورهای غدد بزاقی

علت دقیق ایجاد تومورهای غدد بزاقی هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، اما تحقیقات نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و سبک زندگی می‌تواند در بروز این تومورها نقش داشته باشد. برخی از عواملی که ممکن است خطر ابتلا به این تومورها را افزایش دهند، عبارتند از:

پرتو درمان: قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونیزان، مانند پرتودرمانی برای درمان سایر سرطان‌ها در ناحیه سر و گردن، می‌تواند خطر ابتلا به تومورهای غدد بزاقی را افزایش دهد.حتی استفاده از اشعه‌های X به‌طور مکرر در گذشته، به عنوان یک عامل خطر در نظر گرفته شده است، به ویژه در افرادی که در دهه‌های قبل از تکنیک‌های قدیمی‌تری استفاده کرده‌اند.

عوامل ژنتیکی: در برخی موارد، عوامل ژنتیکی می‌توانند نقشی در بروز تومورهای غدد بزاقی داشته باشند. افرادی که سابقه تومورهای غدد بزاقی یا سرطان‌های مشابه در خانواده خود دارند، ممکن است در معرض خطر بیشتری باشند.برخی از سندرم‌های ژنتیکی نیز با افزایش احتمال بروز این تومورها مرتبط هستند.

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی: قرار گرفتن طولانی مدت در معرض مواد شیمیایی خاص، مانند ترکیبات صنعتی، می‌تواند خطر بروز تومورهای بزاقی را افزایش دهد. این مواد شیمیایی می‌توانند شامل گرد و غبار فلزات سنگین و ترکیبات مورد استفاده در برخی صنایع چوب یا پلاستیک باشند.

سیگار کشیدن و مصرف الکل: در حالی که سیگار کشیدن به‌طور خاص با تومورهای غدد بزاقی مرتبط نیست، تومور وارتین (یکی از تومورهای خوش‌خیم غده بزاقی) بیشتر در افراد سیگاری دیده می‌شود.مصرف الکل نیز ممکن است به عنوان یکی از عوامل تشدید کننده در برخی افراد عمل کند.

عفونت‌های ویروسی: برخی از ویروس‌ها نیز ممکن است با تومورهای غدد بزاقی مرتبط باشند و می‌تواند نقش مهمی در ایجاد برخی از تومورهای غدد بزاقی ایفا کند. مانند: ویروس اچ‌آی‌وی (HIV) که به دلیل تضعیف سیستم ایمنی بدن، می‌تواند خطر ایجاد برخی از تومورهای غدد بزاقی را افزایش دهد.

افزایش سن: یکی از عوامل خطر ابتلا به تومورهای بزاقی است. اکثر این تومورها در افراد میانسال و سالمند رخ می‌دهند.همچنین برخی از تومورها، مانند تومور وارتین، بیشتر در مردان دیده می‌شوند.

سبک زندگی و تغذیه: تغذیه‌ای که حاوی مقدار زیادی از مواد افزودنی و غذاهای فرآوری شده باشد، ممکن است احتمال بروز برخی تومورها را افزایش دهد. همچنین کمبود مصرف میوه و سبزیجات تازه، که به عنوان آنتی‌اکسیدان عمل می‌کنند، می‌تواند یک عامل مؤثر باشد.

تشخیص تومورهای غدد بزاقی

تشخیص تومورهای غدد بزاقی نیازمند یک فرآیند دقیق شامل معاینه بالینی، تصویربرداری و نمونه‌برداری است. پزشکان برای تشخیص نوع و اندازه تومور و برنامه‌ریزی برای درمان مناسب از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. مراحل اصلی تشخیص شامل موارد زیر است:

✅ معاینه بالینی

✅ تصویربرداری پزشکی

✅ نمونه‌برداری (بیوپسی)

✅ آزمایش‌های تکمیلی

درمان تومورهای غدد بزاقی

تشخیص تورم غدد بزاقی که از لحاظ بالینی خوش خیم هستند، نباید با نمونه برداری برشی مورد ارزیابی قرار گیرند زیرا خطر انتشار سلول های تومور و آسیب به عصب صورتی وجود دارد در ادامه زوش های درمانی هر کدام از تومورهای غدد بزاقی را بیان خواهیم کرد:

درمان تومور های خوش خیم

نمونه برداری و درمان عموما در یک مرحله انجام می شود. درمان تومور های خوش خیم غده بزاقی شامل برداشتن کامل با حاشیه ای از بافت سالم می باشد ، وگرنه خطر عود موضعی واضحا افزایش می یابد.
نمونه حاوی ماده برای بافت شناسی فروزن سکشن حین عمل و برای تشخیص پاتولوژیک قطعی می باشد.
از آنجائی که اغلب تومور ها در غده پاروتید قرار دارند، پاروتید کتومی جانبی شایع ترین روش مورد استفاده برای تومور های خوش خیم غده ی بزاقی می باشد. ابتدا تنه عصب صورتی پیدا می شود، و بافت های غده ای خارج به ناحیه ی پنجه غازی عصب صورتی، برداشته می شود. اغلب تومور های خوش خیم را می توان با این روش برداشت و عصب صورتی را نیز به طرز مطمئنی حفظ نمود.

درمان تومورهای بدخیم

اساس برنامه درمانی برای تومور های بدخیم غده براقی، خارج کردن کامل تومور تا حد ممکن و سپس اشعه دادن به منطقه تومور می باشد. برداشتن کامل تومور به دلایل متعدد، معمولا امکان پذیر و مطلوب نمی باشد.
در مورد غده پاروتید، برداشتن احتمالی عصب صورتی، همیشه باید مدنظر باشد. بیمار ممکن است نیازمند پاروتید کتومی توتال با یا بدون حفظ عصب یا برداشتن ساب توتال استخوان گیجگاهی، فک تحتانی، پوست، عروق و یا غدد لنفاوی گردنی، بسته به وسعت تومور باشد. اعمال بازسازی ممکن است برای عصب صورتی، شریان کاروتید داخلی و پوست مدنظر باشد.

تومور های بدخیم

شک به تومور بدخیم را اغلب می توان با FNAB تایید کرد. اگر شک بالینی به تومور بدخیم غده ی بزاقی وجود داشته باشد، سی تی اسکن یا ام آر آی باید جهت تعیین وسعت تومور و بررسی تهاجم به ساختمان های مجاور به عمل آید.
اخذ نمونه برای تشخیص قطعی بافت شناسی بسیار مرتبط با برنامه درمانی است و بر درمان تاثیر به سزایی می گذارد . پاتولوژیست می تواند فروزن سکشن را در طول عمل جراحی انجام دهد. از آن جائی که بافت شناسی فروزن گاهی دو پهلو می باشد، ممکن است عمل جراحی دو مرحله ای، لازم باشد، به ویژه اگر نیاز به در گیر کردن عصب صورتی باشد، در این بیمار، برای برنامه قطعی درمانی فقط بعد از این که نمونه برداری تومور با جراحی، تشخیص قطعی به دست داد، تصمیم گیری می شود.

نتیجه‌گیری

تومورهای غدد بزاقی اگرچه نسبت به سایر تومورهای سر و گردن کمتر رایج‌اند، اما می‌توانند از نظر نوع و رفتار تنوع زیادی داشته باشند؛ از تومورهای خوش‌خیم مانند آدنوم پلئومورفیک گرفته تا تومورهای بدخیم و تهاجمی مانند کارسینوم موکواپیدرموئید. تشخیص زودهنگام این تومورها از طریق معاینه بالینی، تصویربرداری، و نمونه‌برداری، نقش مهمی در موفقیت درمان و جلوگیری از عوارض جانبی دارد. به دلیل تنوع در علائم، مراجعه به موقع به پزشک متخصص در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرطبیعی در ناحیه گردن و فک اهمیت دارد. پیشگیری از عوامل خطر، مانند اجتناب از پرتوهای غیرضروری و مواد شیمیایی مضر، و همچنین سبک زندگی سالم، می‌تواند به کاهش خطر بروز این تومورها کمک کند. با تشخیص و درمان مناسب، بسیاری از تومورهای غدد بزاقی قابل درمان هستند و پیش‌آگهی مثبتی دارند.

.