آیا کودک شما هنگام خواب خر و پف میکند؟ یا در بلع غذا دچار مشکل شده است؟ این علائم ممکن است نشانهای از بزرگی لوزه (هیپرپلازی) باشند. بزرگی لوزه (Tonsillar Hypertrophy) به معنای بزرگ شدن غیرعادی لوزههاست و میتواند تنفس، گفتار و خواب را تحت تاثیر قرار دهد. در این مقاله به بررسی کامل روشهای درمان این وضعیت، از درمانهای خانگی تا جدیدترین تکنیکهای جراحی خواهیم پرداخت.
بزرگی لوزه چیست؟
لوزهها بافتهایی از جنس سیستم لنفاوی هستند که در پشت گلو قرار دارند. نقش اصلی آنها دفاع از بدن در برابر میکروبهاست. اما گاهی لوزهها در پاسخ به عفونتها یا به دلایل ژنتیکی بیش از اندازه رشد میکنند، وضعیتی که به آن بزرگ شدن لوزه میگویند. در واقع وقتی تکثیر سلولی در لوزهها بیش از حد طبیعی باشد،این عارضه ایجاد میشود. گرچه این تودههای غیر سرطانی هستند، با این حال باید برای درمانشان اقدام کنید.
علائم بزرگی لوزه
- خر و پف شدید هنگام خواب
- توقف تنفس بهطور موقتی (آپنه خواب)
- سختی در بلع غذا
- تغییر در صدا
- عفونتهای مکرر گلو
- ضعف در سیستم ایمنی
شایعترین نشانههای بزرگی لوزه عبارتاند از:
این علائم ممکن است به صورت موقت یا به علل دیگری به جز هیپرپلازی نیز اتفاق بیافتد. بنابراین اگر این علائم بیش از چند هفته ادامه پیدا کند، نیاز به بررسی پزشکی و درمان جدی وجود دارد.
چرا باید بزرگی لوزه را درمان کنیم؟
بزرگ شدن بیش از حد لوزهها فقط یک تغییر فیزیکی ساده نیست؛ بلکه میتواند آغازگر زنجیرهای از مشکلات جسمی، ذهنی و رفتاری در کودکان و حتی بزرگسالان باشد. حتی ممکن است، احتمال ابتلا به سرطان لوزه را نیز بالا ببرد. اگر بزرگی لوزه به موقع تشخیص داده نشود و درمان نگردد، پیامدهای زیر را بهدنبال خواهد داشت:
🔸 اختلال در رشد و یادگیری کودکان
کودکانی که دچار انسداد تنفسی ناشی از لوزههای بزرگ هستند، در خواب بهدرستی اکسیژن گیری نمیکنند. این کمبود اکسیژن میتواند بر رشد مغز و عملکرد شناختی آنها تأثیر بگذارد. بسیاری از والدین گزارش میدهند که فرزندانشان بعد از درمان لوزه، تمرکز بهتری در مدرسه داشتهاند و عملکرد تحصیلیشان بهبود یافته است.
🔸 مشکلات خواب و بیقراری شبانه
بزرگی لوزه اغلب منجر به خر و پف، وقفه تنفسی (آپنه خواب) و بیدار شدنهای مکرر شبانه میشود. این اختلالات خواب نه تنها کودک را خسته و بیحال میکند، بلکه روی خلق و خو، یادگیری و حتی رشد جسمی او تاثیر منفی خواهد داشت.
🔸 کاهش سطح اکسیژن خون در هنگام خواب
در هنگام خواب، لوزههای بزرگ میتوانند راه تنفس را تا حدی ببندند که سطح اکسیژن خون کاهش یابد. این وضعیت به ویژه در کودکان خطرناک است. چرا که مغز و سایر اعضای بدن آنها به اکسیژن بیشتری نیاز دارند. کاهش اکسیژن میتواند باعث آسیبهای جدی به سیستم عصبی و قلبی-عروقی شود.
🔸 ابتلا به عفونتهای مزمن گوش یا سینوس
بزرگی لوزهها و به ویژه لوزه سوم (آدنوئید) میتواند راه ارتباطی میان گوش میانی و حلق را مسدود کند. این مسدود شدن باعث تجمع مایع در گوش میشود و زمینه را برای عفونتهای مکرر و کاهش شنوایی فراهم میسازد. همچنین انسداد سینوسها ممکن است، موجب سینوزیت مزمن شود.
روشهای درمان بزرگی لوزه
۱. درمانهای دارویی اولیه
در موارد خفیف، پزشک با بهترین روش معاینه حلق و تشخیص اولیه، ممکن است درمانهای غیر تهاجمی را توصیه کند:
- آنتیبیوتیکها: برای مقابله با عفونتهای باکتریایی موثر هستند.
- کورتیکواستروئیدها: در کاهش التهاب و تورم لوزهها اثر گذارند.
- آنتیهیستامینها: اگر علت بزرگ شدن لوزه آلرژی باشد، باعث کاهش اندازه آن خواهند شد.
⚠️ این روشها معمولاً موقتی هستند و در صورت تکرار علائم باید درمانهای پیشرفتهتر مدنظر قرار گیرند.
۲. تغییر سبک زندگی و درمانهای خانگی
اگر بزرگی لوزه با علائم خفیف بروز کند، تغییراتی در سبک زندگی میتواند کمک کننده باشد:
- استفاده از بخور گرم برای مرطوب نگهداشتن راههای تنفسی
- نوشیدن مایعات گرم مثل چای بابونه
- پرهیز از مواد آلرژن مثل گرد و غبار یا دود سیگار
- بالا بردن بالش کودک هنگام خواب برای تسهیل تنفس
۳. استفاده از سیپپ (CPAP) در کودکان با آپنه خواب
برای کودکانی که در خواب دچار وقفه تنفسی (آپنه) هستند و امکان جراحی وجود ندارد، استفاده از دستگاه CPAP گزینهای مناسب است. این دستگاه با وارد کردن هوای فشرده به بینی، مانع بسته شدن راه تنفسی میشود.
۴. جراحی: درمان قطعی برای هیپرپلازی شدید
در موارد شدید یا مزمن، پزشک انجام جراحی را توصیه میکند. این عارضه از مواردی است که برداشتن لوزه در آن تجویز خواهد شد. دو روش اصلی عبارتاند از:
الف) تانسیلکتومی (Tonsillectomy):
تانسیلکتومی، روشی برای برداشتن کامل لوزهها در جراحی است. این روش برای بیمارانی که دچار عفونتهای مکرر یا انسداد تنفسی شدید هستند، پیشنهاد میشود.
ب) تونسیل ریداکشن (Tonsillotomy):
در این روش بخشی از بافت لوزهها برداشته میشود و نیازی به برداشتن تمام لوزهها نیست. این گزینه برای کودکانی مناسب است که لوزههای بزرگ اما بدون عفونتهای مکرر دارند.
۵. روشهای نوین جراحی
● تکنولوژی لیزر:
در تانسیلکتومی با لیزر، پزشک از پرتو متمرکز نور برای بریدن و تبخیر بافت لوزه استفاده میکند. این روش مزایایی از جمله: خونریزی کمتر، درد پس از عمل کمتر و بهبود سریعتر دارد.
● رادیوفرکوئنسی (RF Ablation):
این روش با استفاده از امواج رادیویی باعث کاهش حجم بافت لوزه میشود. نیازی به بیهوشی کامل ندارد و درد کمتری خواهد داشت. گزینهای مناسب برای کودکانی با خطر بیهوشی بالا است.
● کرایوتراپی (Cryotherapy):
در این روش با فریز کردن بافت لوزه، حجم آن کاهش مییابد. هنوز بهطور گسترده در ایران رایج نیست اما در کشورهای پیشرفته کاربرد دارد.
مراقبتهای بعد از جراحی
- نوشیدن مایعات سرد مثل آب یا بستنی برای کاهش التهاب
- پرهیز از غذاهای سفت یا ادویهدار
- مصرف داروهای تجویزی طبق نظر پزشک
- استراحت کافی بهمدت حداقل یک هفته
⚠️ در صورت مشاهده خونریزی، تب بالا یا تنفس سخت، فوراً به پزشک مراجعه شود.
جمعبندی: انتخاب روش مناسب، کلید درمان موفق
بزرگی لوزه اگر بهموقع و اصولی درمان شود، بهراحتی قابل کنترل است. انتخاب تکنیک درمانی بستگی به شدت علائم، سن بیمار، و شرایط عمومی سلامت دارد. با مشاوره با پزشک متخصص گوش و حلق و بینی، میتوان بهترین تصمیم را گرفت.
سوالات متداول درباره بزرگی لوزه
خیر. در بسیاری از موارد با دارو یا تغییر سبک زندگی، مشکل قابل کنترل است. جراحی تنها در موارد شدید انجام میشود.
جراحی لوزه یکی از ایمنترین جراحیهای کودکان است. با این حال، مانند هر عمل جراحی، ریسکهایی مثل خونریزی وجود دارد که با رعایت توصیههای پزشک به حداقل میرسند.
معمولا بین ۳ تا ۷ سالگی، اما در صورت نیاز میتوان در هر سنی انجام داد.
سلام ، من چند سالى هست که گلو درد شدید دارم و هر چى به دکتر مراجعه کردم تشخیص داده نشد مدت یک ساله که از گلوم خون میاد نور موبایل رو روى گلو انداختم و متوجه شدم خون از پشت لوزه چپم میاد … و نمیدونم این چه مشکلى هست و چطورى باید درمان بشم و هیچ دکترى تشخیص نمیده
سلام به شما
لارنگوسکوپی یا استروبوسکوپی انجام دهید.