عفونت غدد بزاقی؛ آشنایی با علائم و علت آن

عفونت غدد بزاقی به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن غدد بزاقی دچار التهاب شده و مشکلاتی را به وجود می‌آورد. این غدد در داخل دهان و اطراف آن قرار دارند و مایع بزاقی را تولید کرده و به رطوبت دهان کمک می‌کنند. عفونت غدد بزاقی ممکن است به دلیل عواملی مختلفی اتفاق افتد که در این مقاله به طور کامل علائم و علت ابتلا به این نوع عفونت را بررسی خواهیم کرد. همچنین شما می‌توانید در انتهای مقاله برای دریافت مشاوره تخصصی از متخصص اقدام نمایید.

منظور از عفونت غدد بزاقی چیست؟

عفونت غدد بزاقی به حالتی گفته می‌شود که یکی یا چند غده بزاقی بدن دچار التهاب و آلودگی میکروبی می‌شوند. غدد بزاقی وظیفه تولید بزاق را دارند و بزاق نقش مهمی در مرطوب نگه داشتن دهان، کمک به هضم غذا و محافظت از دهان و دندان‌ها در برابر میکروب‌ها ایفا می‌کند. زمانی که باکتری‌ها، ویروس‌ها یا در موارد نادر قارچ‌ها وارد این غدد یا مجاری بزاقی شوند، ترشح طبیعی بزاق مختل شده و علائمی مانند درد، تورم و حساسیت در ناحیه غده ایجاد می‌شود.

این عفونت می‌تواند به‌ صورت ناگهانی و شدید بروز کند یا به شکل تدریجی و مزمن ادامه پیدا کند. عفونت غدد بزاقی در هر سنی ممکن است دیده شود، اما سالمندان، افراد با سیستم ایمنی ضعیف، کسانی که مایعات کافی مصرف نمی‌کنند یا دچار انسداد مجاری بزاقی هستند، بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند.

دلایل بروز عفونت غدد بزاقی

بروز این بیماری می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

عفونت‌های باکتریایی

شایع‌ترین علت عفونت غدد بزاقی، ورود باکتری‌ها از محیط دهان به داخل مجاری بزاقی است. زمانی که جریان بزاق کاهش پیدا می‌کند، باکتری‌ها فرصت رشد و تکثیر بیشتری پیدا می‌کنند. این وضعیت معمولاً در سالمندان یا افرادی که دچار خشکی دهان هستند بیشتر دیده می‌شود. در صورت عدم درمان، عفونت باکتریایی می‌تواند شدید و دردناک شود.

عفونت‌های ویروسی

برخی ویروس‌ها مانند ویروس اوریون یا هرپس می‌توانند مستقیماً غدد بزاقی را درگیر کنند. این نوع عفونت‌ها اغلب با تورم قابل توجه و درد همراه هستند. عفونت‌های ویروسی معمولاً در کودکان یا افراد با سیستم ایمنی ضعیف شایع‌ترند. در بسیاری از موارد، این عفونت‌ها خودبه‌خود بهبود می‌یابند اما نیاز به بررسی پزشکی دارند.

سنگ‌های بزاقی و انسداد مجاری

تشکیل سنگ‌های بزاقی باعث انسداد مسیر خروج بزاق از غده می‌شود. تجمع بزاق پشت محل انسداد، محیط مناسبی برای رشد میکروب‌ها ایجاد می‌کند. این وضعیت اغلب با درد و تورم هنگام غذا خوردن همراه است. سنگ‌های بزاقی یکی از دلایل مهم عفونت‌های عودکننده غدد بزاقی محسوب می‌شوند که نیاز به جراحی غده بزاقی خواهند داشت.

کم‌آبی بدن

کمبود مصرف مایعات باعث غلیظ شدن بزاق و کاهش حجم آن می‌شود. بزاق غلیظ قدرت کمتری در شست‌وشوی باکتری‌ها دارد. در نتیجه، احتمال رشد میکروب‌ها در مجاری بزاقی افزایش پیدا می‌کند. کم‌آبی بدن به‌ویژه در سالمندان و بیماران بستری شایع است.

تحریک یا آسیب فیزیکی

ضربه، جراحی یا فشار مداوم در ناحیه فک و صورت می‌تواند باعث التهاب غدد بزاقی شود. این التهاب، مقاومت طبیعی غده را کاهش می‌دهد و زمینه را برای ورود میکروب‌ها فراهم می‌کند. همچنین آسیب به مجاری بزاقی ممکن است جریان بزاق را مختل کند. در چنین شرایطی احتمال بروز عفونت افزایش می‌یابد.

😷با انواع بیماری‌های غدد بزاقی آشنا شوید‼️

علائم عفونت غدد بزاقی

غدد بزاقی اگر دچار عفونت شود با علائم مختلفی بروز می‌کند که در ادامه با برخی از این علائم آشنا خواهید شد. 

• تورم و بزرگ شدن در منطقه غدد بزاقی، مانند پشت گوش یا زیر فک از علائم اولیه عفونت غدد بزاقی است.
• درد یا تحریک در منطقه غدد بزاقی، که گاهی شدید می‌شود.
• قرمزی و گرمی در ناحیه غدد بزاقی از دیگر علائم شایع این نوع عفونت است.
• سفتی یا سختی در هنگام لمس غدد بزاقی احساس می‌شود.
• احساس ناراحتی یا خواب آلودگی از دیگر علائم این عفونت است.
• فردی که دچار عفونت غدد بزاقی است در هنگام بلع دچار دشواری می‌شود.
• تب و لرز نیز در این نوع عفونت بسیار شایع است.
• ممکن است فرد مواد چسبناک به‌ویژه در ناحیه دهان یا داخل دهان مشاهده کند.
• در برخی موارد، ممکن است عفونت موجب افزایش تولید بزاق یا خونریزی از غدد بزاقی شود.
• در صورتی که عفونت به دستگاه گوارش گسترش یابد، علائمی مانند دل درد، تهوع و استفراغ نیز ممکن است رخ دهد.

شایع ترین عفونت غدد بزاقی در کودکان

در کودکان، شایع‌ترین درگیری غدد بزاقی به علت اوریون رخ می‌دهد؛ یک عفونت ویروسی که بیشتر غده پاروتید (غده بزاقی بزرگ کنار گوش) را درگیر می‌کند. در این حالت کودک ممکن است دچار تورم یکطرفه یا دوطرفه کنار صورت، درد هنگام جویدن یا بلع و گاهی تب و بی‌حالی شود. امروزه با واکسیناسیون، شیوع اوریون به‌ طور قابل توجهی کاهش یافته است اما در کودکانی که واکسیناسیون ناقص دارند یا واکسن دریافت نکرده‌اند، احتمال ابتلا همچنان بیشتر است. در بزرگسالان، تورم غده پاروتید اگر فقط در یک سمت باشد، همیشه به معنی عفونت ویروسی نیست و بیشتر مواقع باید به علل دیگری مثل انسداد مجرای بزاقی یا توده‌های غدد بزاقی هم فکر کرد.

😷عفونت باعث ایجاد تومورهای غدد بزاقی می‌شود⁉️

چه کسانی بیشتر به عفونت غدد بزاقی دچار می‌شوند؟

برخی افراد به دلیل شرایط خاص جسمی یا عوامل زمینه‌ای، بیش از سایرین در معرض ابتلا به عفونت غدد بزاقی قرار دارند. در این افراد، یا سیستم ایمنی بدن ضعیف‌تر عمل می‌کند یا جریان طبیعی بزاق دچار اختلال شده است که همین موضوع زمینه را برای رشد میکروب‌ها و بروز عفونت فراهم می‌کند. شناسایی این گروه‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا در آن‌ها احتمال شدت بیماری و بروز عوارض بیشتر است.

افراد زیر بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند:

• بیماران مبتلا به دیابت، HIV یا سرطان که به دلیل اختلال در سیستم ایمنی، توان مقابله با عفونت را ندارند.
• افرادی با ضعف سیستم ایمنی که ناشی از بیماری‌ها یا مصرف داروهای خاص است.
• بیماران دارای سنگ‌ غدد بزاقی که باعث انسداد مجاری بزاقی و تجمع بزاق می‌شوند.
• افراد با سابقه عفونت‌های مکرر دهانی که زمینه رشد باکتری‌ها در دهان آن‌ها بیشتر است.
• مصرف‌کنندگان الکل که دچار خشکی دهان و کاهش ترشح بزاق هستند.
• افرادی که سابقه جراحی یا آسیب در ناحیه فک و گردن دارند و ممکن است جریان طبیعی بزاق در آن‌ها مختل شده باشد.

در این گروه‌ها، عفونت غدد بزاقی شدیدتر است و در صورت تاخیر در درمان، احتمال بروز عوارضی مانند آبسه یا کاهش عملکرد غدد بزاقی افزایش می‌یابد.

🩺برای دریافت مشاوره تخصصی از دکتر صالح محبی، فرم زیر را پر کنید تا در اسرع وقت با شما تماس گرفته شود☎️

تشخیص عفونت غدد بزاقی

تشخیص عفونت غدد بزاقی بر اساس معاینه بالینی دقیق، شرح حال بیمار و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی انجام می‌شود. متخصص گوش، حلق و بینی با توجه به شدت علائم و شرایط بیمار، از روش‌های مختلف تشخیصی استفاده می‌کند تا علت دقیق التهاب یا عفونت مشخص شود.

معاینه بالینی و بررسی شرح حال

در اولین مرحله تشخیص تورم غده بزاقی، پزشک درباره علائمی مانند تورم، درد، تب، خشکی دهان یا ترشحات غیرطبیعی سوال می‌کند. سپس غدد بزاقی کنار گوش و زیر فک از نظر بزرگی، حساسیت و قرمزی معاینه می‌شوند که می‌تواند اطلاعات مهمی در اختیار پزشک قرار دهد.

بررسی دهانه مجاری بزاقی

پزشک ممکن است دهانه مجرای بزاقی را از نظر انسداد، کاهش جریان بزاق یا خروج ترشحات چرکی بررسی کند. در برخی موارد، فشار ملایم روی غده باعث خروج ترشح شده و به تشخیص کمک می‌کند. این مرحله به‌ ویژه در تشخیص انسداد یا سنگ بزاقی اهمیت دارد.

آزمایش خون

آزمایش خون برای ارزیابی وجود عفونت و شدت التهاب انجام می‌شود. افزایش گلبول‌های سفید یا شاخص‌های التهابی می‌تواند نشان‌ دهنده عفونت فعال باشد. این آزمایش به‌ خصوص در موارد شدید یا همراه با تب کاربرد دارد.

سونوگرافی غدد بزاقی

سونوگرافی نیز یکی از رایج‌ترین و ایمن‌ترین روش‌ها برای بررسی غدد بزاقی است. این روش به تشخیص سنگ‌های بزاقی، انسداد مجاری یا تجمع چرک کمک می‌کند. سونوگرافی اولین روش تصویربرداری انتخابی است.

بررسی بیماری‌های خودایمنی

در بیمارانی که دچار خشکی دهان مزمن یا التهاب طولانی‌ مدت غدد بزاقی هستند، بررسی بیماری‌های خودایمنی مانند سندرم شوگرن انجام می‌شود. این بررسی می‌تواند شامل آزمایش خون یا بیوپسی غدد بزاقی فرعی باشد.

روش‌های درمان عفونت غدد بزاقی

درمان عفونت غدد بزاقی بر اساس علت بیماری تعیین می‌شود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• آنتی‌ بیوتیک مناسب در عفونت‌های باکتریایی
• داروهای ضد ویروس در موارد خاص
• مصرف مایعات فراوان و تحریک ترشح بزاق
• ماساژ غده و کمپرس گرم
• درمان سنگ‌های بزاقی یا جراحی در صورت انسداد شدید
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای

انتخاب بهترین روش درمان برای سنگ غدد بزاقی تنها توسط یک متخصص با تجربه انجام پذیر است بنابراین برای این عارضه باید به یک متخصص گوش و حلق و بینی خوب در تهران مراجعه نمایید.

خطرات و عوارض عدم درمان عفونت غدد بزاقی

عدم درمان به‌ موقع می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد:

تشکیل آبسه

در صورت درمان نشدن عفونت، چرک در داخل غده بزاقی تجمع پیدا می‌کند و باعث درد شدید و تورم قابل توجه می‌شود. آبسه معمولاً به درمان دارویی پاسخ نمی‌دهد و اغلب نیاز به تخلیه جراحی دارد. تاخیر در درمان می‌تواند شدت عفونت را افزایش دهد.

گسترش عفونت

عفونت غدد بزاقی ممکن است به بافت‌های اطراف صورت و گردن سرایت کند. در موارد نادر، این گسترش می‌تواند به عفونت‌های خطرناک بافت نرم مانند فاسیایت نکروزان منجر شود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود.

انسداد مزمن و عفونت‌های مکرر

انسداد طولانی‌ مدت مجاری بزاقی باعث کاهش جریان بزاق و تجمع آن در غده می‌شود. این شرایط محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌کند. در نتیجه، فرد ممکن است دچار عفونت‌های مکرر و مزمن شود.

سپسیس

اگر عفونت وارد جریان خون شود، ممکن است سپسیس ایجاد گردد. سپسیس یک وضعیت بسیار خطرناک است که می‌تواند باعث نارسایی چند اندام حیاتی شود. در صورت عدم درمان فوری، این وضعیت تهدید کننده زندگی است.

اختلال در بلع و تغذیه

تورم شدید غدد بزاقی می‌تواند بلع و حتی صحبت کردن را دشوار کند. این مشکل ممکن است باعث کاهش مصرف غذا و مایعات شود. در موارد شدید، سوءتغذیه و کم‌آبی بدن ایجاد می‌شود.

کاهش عملکرد غده

عفونت‌های مزمن یا طولانی‌مدت ممکن است منجر به ایجاد بافت زخم (فیبروز) در غده بزاقی شوند. این حالت باعث کاهش دائمی ترشح بزاق و خشکی دهان می‌شود. خشکی دهان خود می‌تواند مشکلات دهان و دندان را تشدید کند.

پیشگیری از عفونت غدد بزاقی

برای پیشگیری از عفونت غدد بزاقی، رعایت بهداشت دهان و دندان و مصرف کافی مایعات اهمیت زیادی دارد. مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و نوشیدن آب کافی باعث حفظ جریان طبیعی بزاق و کاهش رشد باکتری‌ها در دهان می‌شود.

همچنین درمان به‌موقع سنگ‌های بزاقی و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا دارند. در صورت مشاهده علائم اولیه مانند تورم یا درد در ناحیه غدد بزاقی، مراجعه سریع به متخصص گوش، حلق و بینی می‌تواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جلوگیری کند.

❓سوالات متداول درباره عفونت غدد بزاقی

چه زمانی باید به متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کرد؟

در صورت بروز تورم دردناک در کنار گوش یا زیر فک، تب یا ترشحات غیرطبیعی دهانی، مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی ضروری است. اگر علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کند یا شدت آن‌ها افزایش یابد، نباید درمان را به تعویق انداخت. همچنین مشکل در بلع یا باز کردن دهان از نشانه‌هایی است که نیاز به بررسی تخصصی دارد. تشخیص زودهنگام عفونت غدد بزاقی نقش مهمی در درمان موفق و پیشگیری از عوارض دارد.